Olie- en gasland

Diepe aardwarmte wordt in Nederland gewonnen uit dezelfde geologische formaties, waaruit ook het aardgas en aardolie wordt gewonnen. Bij productie van olie of gas komt ook bijna altijd warm water mee naar boven. Omgekeerd is het daarom ook te verwachten, dat bij diepe geothermieboringen ook olie of gas mee geproduceerd kan worden. De kans, dat dit laatste – het mee produceren van olie en/of gas - ook feitelijk optreedt, is natuurlijk wel een stuk kleiner. Niet overal zit immers olie en gas en bovendien mikt een geothermische boring op de diepste delen van een formatie (want daar is de temperatuur hoger), terwijl olie en gas lichter zijn dan water en dus juist aan de bovenkant van het reservoir worden aangetroffen.

Bijvangst

Maar een ‘bijvangst’ van olie en gas bij aardwarmtewinning is toch verre van denkbeeldig. Daarom zijn de veiligheidsmaatregelen bij een diepe aardwarmteboring overeenkomstig met olie- of gasboringen. Qua boring zelf is er dus niet zoveel aan de hand. Maar dit ligt anders in de productiefase. Allereerst: qua veiligheid dient het gehele systeem berekend te zijn op de aanwezigheid van olie- of gas in het water. Aardgas of olie in de warmtewisselaar zal bovendien ten koste gaan van het rendement van warmteoverdracht en in het geval van olie mogelijk ook snellere vervuiling geven van de wisselaar. Maar de kern van het probleem is, dat het herinjecteren van de waterstroom in de ondergrond moeilijker zal gaan als er olie en gas in zit. Vooral olie zal kunnen leiden tot dichtslibben van het reservoir rond de injector. Deze overwegingen leiden ertoe, dat de meeste operators er de voorkeur aan geven om olie en gas af te scheiden uit de waterstroom, nog voordat deze de warmtewisselaar bereikt.

Maatregelen

Nu is dit technisch niet onoverkomelijk : olie en aardgas zijn redelijk te scheiden van water. En de apparatuur is op de markt verkrijgbaar. Maar de vraag is natuurlijk of de bijvangst het eeuwige leven heeft, dan wel na korte tijd weer verdwijnt. Als er kleine residuen olie op weg naar boven aan het zandsteen zijn blijven plakken en deze druppels worden  uitgespoeld doordat een forse waterstroom in het reservoir ontstaat (als gevolg van de winning), dan is dat mogelijk een tijdelijk effect. Maar uit het buitenland zijn ook wel situaties bekend, dat er gedurende langere tijden bijvangst blijft (met name van gas). Het is precies deze onzekerheid over omvang en tijdsduur van de bijvangst, die het lastig maakt om een goede technische keuze te doen.

Eigendomsaspecten

Naast deze technische afweging ontstaat een geheel andere discussie. Wanneer is er nog sprake van bijvangst en waar houdt bijvangst op?  Op de meeste locaties zal er een olie- of gasconcessie zijn – naast de licentie om diepe aardwarmte te winnen. De situatie is juridisch wel duidelijk als er hoofdzakelijk olie of gas naar boven komt of juist een zeer klein percentage. Dit laatste was het geval bij de test in Den Haag (1 kg aardgas op 1.000 kg water) en dit wordt beschouwd als onvermijdelijke bijvangst, die verder geen consequenties heeft op de rechten. Maar in principe kan het ook gaan om economisch winbare hoeveelheden. In de olie- en gasindustrie is er ervaring en jurisprudentie over de vraag, hoe je hier qua eigendomsrechten mee om moet gaan. Maar met de gecombineerde winning van koolwaterstoffen en aardwarmte is nog geen ervaring.  Dit is een echt neveneffect van de recente ontwikkeling van geothermie en deze discussie zal  de komende tijd nog gevoerd worden tussen de partijen.  

Bronnen

1. Presentatie T. Bakker (Well Engineering Partners) tijdens bijeenkomst SPG op 7 juli 2011 http://geothermie.nl/fileadmin/user_upload/documents/bestanden/07072011_Presentatie_Tom_Bakker_WEP_Platform_Geothermie_KKP.pdf