Dit komt omdat de blootstellingsmodellen de blootstelling van de mens per afzonderlijke stof berekenen. Deze berekeningen worden uitgevoerd op basis van stofgegevens zoals de wateroplosbaarheid, vluchtigheid, verdelingscoëfficiënt en toxicologische grenswaarde per stof. Omdat minerale olie een complex mengsel van verschillende stoffen is, is het niet mogelijk een vaste waarde aan te geven voor fysisch-chemische parameters voor minerale olie algemeen. Dit heeft tot gevolg gehad dat de humane risico´s in het verleden vaak niet beoordeeld werden of dat de risico´s beoordeeld werden aan de hand van componenten die in minerale olie voorkomen zoals BTEX of PAK.
In het verleden zijn er derhalve verschillende methodieken ontwikkeld om de risico´s van minerale olie alsnog te kunnen beoordelen. Een van deze methodieken is de zogenaamde fractiebenadering. De volgende paragraaf gaat nader in op de fractiebenadering als methode om risico´s van verontreinigingen van minerale olie te beoordelen.
Een aantal eigenschappen van de verontreiniging is van invloed op de risico´s. Op basis van deze risicobepalende eigenschappen van minerale olie wordt geschetst hoe de onderzoeksstrategie en de analysemethode eruit zou moeten zien. Dit om de risico´s van verontreinigingen met minerale olie goed te kunnen beoordelen.
Met de invoering van het Saneringscriterium heeft de risicobeoordeling een centrale rol gekregen bij het beantwoorden van de vraag of het noodzakelijk is sanerings- of beveiligingsmaatregelen te nemen. Risico´s van bodemverontreinigingen moeten tot een acceptabel niveau teruggebracht worden om verontreinigde locaties geschikt te maken voor de beoogde functie. De hamvraag is dan ook hoe goed kan worden beoordeeld of een verontreiniging met minerale olie al dan niet leidt tot onacceptabele risico´s. Bij het beantwoorden van die vraag speelt de fractiebenadering een doorslaggevende rol.
Het principe van de fractiebenadering berust op de indeling van het complexe stoffenmengsel in een aantal verschillende fracties naar type component (alifaten of aromaten) en molecuulgrootte (indeling op basis van ketenlengte of kookpunt). Vervolgens wordt elk van deze fracties beoordeeld op basis van haar kenmerkende fysisch-chemische en toxische eigenschappen. De kenmerkende fysisch-chemische eigenschappen van de fracties zijn afgeleid op basis van de evaluatie van meer dan 200 bestanddelen. Minerale olie kan > 1000 verschillende verschillende bestanddelen bevatten. Toxicologische gegevens zijn er maar voor een klein gedeelte van de bestanddelen. De deels kankerverwekkende bestanddelen van minerale olie zoals benzeen en (de meeste) PAK’s worden apart beoordeeld.
Om de fractiebenadering te kunnen toepassen voor de beoordeling van risico´s van minerale olie, moeten analysegegevens per fractie beschikbaar zijn. Het RIVM heeft een fractiebenadering voorgesteld, waarbij de risico´s van minerale olie aan de hand van 6 alifatische en 5 aromatische fracties beoordeeld kunnen worden.
Fysisch-chemische eigenschappen zoals vluchtigheid, wateroplosbaarheid en de verdelingscoëfficiënt van de fractie bepalen hoe de fractie zich gedraagt en welke blootstellingroutes het meest belangrijk zijn. Blootstelling is bijvoorbeeld mogelijk via ingestie van verontreinigde gronddeeltjes of inademing van dampen van verontreinigende stoffen. De gebruiksvorm van de locatie bepaalt welke blootstellingsroutes belangrijk zijn. 
Uitgaande van het scenario ´wonen met tuin´ kunnen de relatieve bijdragen per blootstellingsroute aan de totale blootstelling voor de verschillende minerale olie fracties met een model worden berekend. Op basis van de modelberekeningen is te verwachten dat de blootstelling aan de vluchtigere minerale componenten vooral bepaald wordt door uitdamping naar de binnenlucht. Hoe lager de vluchtigheid van een component, hoe groter de bijdrage van ingestie van gronddeeltjes en andere blootstellingsroutes. Deze samenhang wordt geïllustreerd in figuur 4.
Geuroverlast
Bodemverontreinigingen met minerale olie kunnen zorgen voor geuroverlast voor bewoners. Sommige bestanddelen van minerale olie producten, zoals bepaalde organische zwavelverbindingen, zijn al bij zeer lage concentraties in de lucht waarneembaar.
De gevoeligheid van de geurwaarneming van mensen verschilt heel sterk. In naslagwerken wordt daarom vaak een onder- en bovengrens aangegeven voor geurdrempels en niet één vaste waarde. De Gezondheidsraad beschouwt geur als een aspect dat de gezondheid negatief kan beïnvloeden. Als een verontreiniging bij bewoners voor geuroverlast zorgt is dit een reden om saneringsmaatregelen te nemen, ongeacht de risico´s van de verontreiniging voor de gezondheid.
Consequenties
In het algemeen zijn het de vluchtige fracties die de blootstellings-risico´s van minerale olie verontreinigingen bepalen (zie hoofdstuk 1). Daarom moeten onderzoeks- en analysegegevens vooral drie vragen beantwoorden:
• Is de verontreiniging mogelijk aanwezig onder gebouwen?
• Kunnen verontreinigingen uitdampen naar de binnenlucht?
• Bevat het aanwezige minerale olie product vluchtige componenten?
Inmiddels zijn goed omschreven analysemethoden beschikbaar om uitsluitsel te geven over de aanwezigheid van vluchtige minerale olie componenten in grond en grondwater. Het verkrijgen van een goed beeld van een verontreinigingssituatie onder gebouwen is in de praktijk vaak lastig. Als wordt verwacht dat minerale olie verontreinigingen (deels) aanwezig zijn onder gebouwen en deze verontreinigingen vluchtige componenten bevatten, moet de uitdamping naar de lucht door metingen geverifieerd worden. Dit kan door middel van metingen in de kruipruimte en van de binnenlucht.
Indien saneringsmaatregelen noodzakelijk zijn zal de saneringstechniek zodanig gekozen moeten worden, dat de risico´s na sanering in voldoende mate gereduceerd zijn (en dus de saneringsdoelstelling gehaald). De saneringsdoelstelling voor vluchtige verontreinigingen onder gebouwen zal lager (strenger) zijn dan de saneringsdoelstelling voor vluchtige verontreinigingen die niet onder gebouwen zitten. Voor de analysetechniek betekent dit dat het noodzakelijk is de eigenschappen van de verontreiniging die de blootstelling bepalen goed in beeld te hebben.
Ecosysteem
Minerale oliecomponenten zijn schadelijk voor het milieu. Dit omdat minerale oliecomponenten schadelijk zijn voor een belangrijk onderdeel van de cellen van levende organismen, de celmembraan. De negatieve werking van minerale olie wordt veroorzaakt door ophoping van lichaamsvreemde organische verbindingen op de celmembranen waardoor de werking gestoord kan worden.
De schadelijke werking van minerale olie componenten is additief, dat wil zeggen de schadelijke effecten van de verschillende fracties moeten bij de beoordeling bij elkaar worden opgeteld. Naast schadelijke effecten zijn van olie bemestende effecten bekend.
Referenties en aanvullende informatie