De bodem leeft en is van essentieel belang voor ons. Denk maar aan het produceren van voedsel, het zuiveren van water maar ook het bouwen van huizen en infrastructuur. We kunnen niet zonder een gezonde, vitale bodem. Deze wiki geeft inzicht in wat een bodem tot een gezonde, vitale bodem maakt, hoe het bodem-ecosysteem functioneert en hoe we dit kunnen meten.
Inleiding tot de bodemecologie
De verschillende vormen van bodemgebruik kunnen geclusterd worden in wonen, werken en industrie. Voor al deze vormen van bodemgebruik heeft de bodem één of meerdere specifieke functies voor de mens: draag-, productie- en/of regulatiefunctie. Een gezonde bodem levert ook ecosysteemdiensten, dit zijn functionele eigenschappen van de bodem die essentieel zijn voor het huidig én toekomstig bodemgebruik. Voor de beoordeling van eventuele risico’s voor het bodemecosysteem zijn ecologische risico’s maatgevend.
Bodemecologie aan het werk
In de kringloop van macro- en micronutriënten neemt het bodemleven een centrale plaats in. Nadat het organische materiaal in het voedselweb door processen als verkleining (fragmentatie), vermenging en transport toegankelijk is gemaakt, nemen bacteriën het over. Zij breken het verkleinde organische materiaal verder af tot mineralen (mineralisatie) die weer kunnen worden opgenomen door planten en zijn verantwoordelijk voor het afbreken van bodemverontreinigende verbindingen. De belangrijkste natuurlijke omzettingsprocessen zijn de koolstof, stikstof en zwavel kringloop. Ook bodemverontreinigingen kunnen worden opgenomen in de kringlopen zodat ze worden afgebroken en gemineraliseerd.
Gestrest bodemleven
Door effecten van buitenaf kan het ecologische evenwicht verstoord worden waardoor de bodem bepaalde ecosysteemdiensten niet meer of minder goed kan uitvoeren. De mate van bodemstress door bodemverontreinigingen wordt voornamelijk bepaald door de beschikbaarheid van de bodemverontreiniging en de mate van bioaccumulatie in bodemorganismen. De landbouw kan ecologische risico's veroorzaken door verdichting, bemesting en pesticiden. In de stad kunnen verontreinigingen, verdichting en eilandwerking voor ecologische risico's zorgen.
Vaststellen van stress door bodemverontreinigingen
Er zijn verschillende parameters die gemeten kunnen worden om vast te stellen of een bepaalde bodem geschikt is voor de gewenste ecosysteemdienst. Voor het vastellen van stress ten gevolge van bodemverontreiniging kan de Triade benadering als instrument worden gebruikt.
Financiële lasten van ecologische risicobenaderingen
De kosten voor het bodemecologisch onderzoek en het beoordelen van de daadwerkelijke ecologische risico’s zijn afhankelijk van de wijze waarop het onderzoek is opgezet en de onderzoeksvragen. Uit de brede evaluatie van uitgevoerde Triade onderzoeken is gebleken dat de kosten variëren tussen € 5.000,-- en € 400.000,--, met een gemiddelde van € 26.000,-- Uit de evaluatie is verder gebleken dat door de uitvoering van Triade onderzoek veel geld bespaard kan worden als blijkt dat niet of slechts gedeeltelijk gesaneerd hoeft te worden.
Toekomst van bodemecologisch onderzoek
In de komende jaren zullen er steeds meer bodemecologische onderzoeken (Triade) worden uitgevoerd. Als gevolg hiervan neemt ook de kennis over het bodemecosysteem toe, niet alleen in natuur/recreatie- en landbouwgebieden, maar ook in het stedelijke gebied. Hierdoor kan de ecologische normstelling in de komende jaren verder worden verfijnd.
Referenties en aanvullende informatie