Welke diensten worden vaak uitgewerkt en welke minder?
In projecten, waarin ecosysteemdiensten worden uitgewerkt of toegepast gaat vaak de meeste aandacht uit naar de producerende en ondersteunende diensten. Dat is niet verwonderlijk.
De producerende ecosysteemdiensten leveren namelijk goederen, stofstromen of –energiestromen. Deze zijn in veel gevallen al bekend (agrarische productie, drinkwaterproductie), zijn relatief gemakkelijk te kwantificeren en meestal is er ook een marktwaarde aan te koppelen. Bovendien zijn deze diensten makkelijk uit te leggen aan een groter publiek.
De ondersteunende ecosysteemdiensten zijn veel moeilijker te kwantificeren en te waarderen in monetaire eenheden, maar het bepalen van de omvang van het proces is al sinds lange tijd core business van de bodemkundig onderzoekers. Het gaat dan om onderzoek naar de relatie tussen (bodem)systeemeigenschappen (textuur, structuur, organische stof, vochtgehalte, etc.) en de functie die een bodem kan uitoefenen (leveren van nutriënten, stabiele ondergrond voor gewassen en habitat voor vegetatie), ofwel de Life Support Functions.
Regulerende ecosysteemdiensten zijn vaak aansprekende voorbeelden, als het gaat om bewustwording. Deze zijn eenvoudig te vertalen naar de maatschappij, want bijna iedereen vindt het fijn om schone lucht in te ademen, het niet te warm te hebben in de zomer en veilig te zijn voor hoog water. In de praktijk van het kwantificeren zijn dit wel de meest ingewikkelde ecosysteemdiensten om te kwantificeren (hoe groot is de dienst) en in monetaire eenheden uit te drukken (hoeveel geld is het iemand waard om de dienst voorgeschoteld te krijgen). Bovendien zijn deze regulerende diensten veelal afhankelijk van een groot aantal natuurlijke processen en systeemeigenschappen, wat het ingewikkeld maak om de omvang van de te leveren dienst te kwantificeren. Hier ligt dus een grote uitdaging.
De culturele ecosysteemdiensten worden, zeker in projecten die vanuit een bodemkundige insteek worden opgezet, nog weinig uitgewerkt. Dat zal voor een deel samenhangen met het feit dat de bodem zelf niet een grote rol speelt in het leveren van deze diensten. Vaak gaat het om ecosysteemdiensten of landschappen als geheel, waar de bodem natuurlijk wel onderdeel van uitmaakt. Toch kan de bodem wel veel informatie verschaffen over de ontstaansgeschiedenis (aardkundige en archeologische waarden).
Hoe kun je ecosysteemdiensten kwantificeren?
Er zijn geen vastgestelde richtlijnen voor het kwantificeren van ecosysteemdiensten. De aard van de vraag, de beschikbaarheid van data, de betrokkenheid van actoren en de vraag of de uitwerking wel of niet ruimtelijk (in kaartbeelden) gebeurt zijn allemaal bepalend voor de manier van werken. Er wordt in verschillende SKB-projecten wel gezocht naar manieren om het kwantificeren uit te werken. Deze projecten kunnen als inspiratie dienen.
In Faber et al (2009) wordt toegelicht hoe bij de omschakeling naar duurzamere landbouw, bij ontwikkeling van natuur op voormalige landbouwgrond, bij natuurherstel en ook bij een transitie naar groenere steden kunnen ecosysteemdiensten van de bodem ecosysteemdiensten worden benut om doelstellingen van gebruikers en stakeholders te realiseren met minder inputs, tegen lagere kosten en met minder afwenteling.
Zie verder Waarderen van ecosysteemdiensten
Referenties ecosysteemdiensten