Levende bodem betreft het ecologische systeem in de bodem met ontelbare organismen zoals bacteriën, schimmels, algen, regenwormen en aaltjes. Een levende bodem is van belang om onze leefomgeving gezond te houden onder meer via afbraak van organisch materiaal en verontreinigingen, waterretentie en klimaatfuncties (o.a. tegengaan van hittestress in stedelijke omgeving). Een gezonde levende bodem draagt bij aan het waterbergend vermogen en waterfilterende kwaliteit, het zelfreinigend vermogen van de bodem en bepaalt mede de kwaliteit van de drinkwatervoorraad. De levende bodem bevordert de bodemvruchtbaarheid, ziekte- en plaagbestrijding en CO2-vastlegging. Kortom: het bodemleven levert ecosysteemdiensten.
Belang voor RO/gebiedsontwikkeling
De aandacht voor de levende bodem neemt toe. Bij de sanering van bodems maken we meer en meer gebruik van het zelfreinigend vermogen van de bodem en geven we minder goede akkerbouwgronden terug aan de natuur. Maar bij de ruimtelijke inrichting van ons land staat een levende bodemsysteem nog nauwelijks p de agenda. Gebruik maken van bodemleven leidt tot meer kwaliteit en duurzaamheid en minder kosten en overlast.
Ecologische bodemdiensten leveren winst op voor zowel landbouw als natuur (ook in de stad). De kosten van chemische onkruidbestrijding worden lager. De inrichting en beheer van groen- en natuurgebieden kan goedkoper als het bodemleven goed functioneert.
Inrichtingsprincipes voor gebiedsgerichte ontwikkeling zijn o.a. voor:
- Stedelijk groen: Sluit aan bij bestaande groene zones en gebruik goede bodems, op plaatsen waar die al ontwikkeld is. Een nieuw park kan beter op een plek waar al groen was.
- Landbouw: door gebruik te maken van groen-blauwe dooradering en akkerranden zal bodemleven zich sneller kunnen ontwikkelen en verspreiden over de productiepercelen.
- Natuur: Maak gebruik van bestaande natuur en groene verbindingszones. Probeer de overgang van landbouw naar natuur al in te laten zetten tijdens het agrarisch gebruik
Wettelijk/beleidskader
Voor levende bodem is niet expliciet beleid of wetgeving geformuleerd.
Centraal in het nationaal bodembeleid staat een bewuster en meer duurzame omgang met de bodem. De gebruikswaarde van de bodem moet behouden blijven. Gebruikers van de bodem krijgen meer eigen verantwoordelijkheid en decentrale overheden moeten bij ruimtelijke ordening, inrichting en beheer bewuster met bodem omgaan.
Instrumenten/hulpmiddelen
De handreiking "Biodiversiteit werkt" (VROM, 2007) bevat een stappenplan voor het ontwikkelen van gebiedsgericht biodiversiteitsbeleid (voor gemeenten en provincies) en voor het maken van biodiversiteitsactieplannen in samenwerking met burgers. Dit stappenplan is toepasbaar voor gebiedsgericht beleid gericht op het bodem- en waterecosysteem.
De website referenties voor biologische bodemkwaliteit: is een middel om te bepalen welke vormen van natuur potentieel haalbaar zijn en welke beheersmaatregelen nodig zijn om de doelen te halen. Het programma 'direct aan de slag': is een hulpmiddel welke direct toe te passen is voor zowel burgers, overheid als wel bedrijven. Een ander hulpmiddel is de tool "BERISP". Dit is een afwegingsprogramma waarbij gebiedsontwikkeling gekoppeld wordt aan bodem verontreiniging. De Europese commissie heeft verschillende bodem data en informatie systemen gecombineerd waaruit de atlas voor bodem biodiversiteit is ontstaan.
Voorbeelden
Pilotproject Hoeksche Waard. Het project had als doel om te bezien of het mogelijk was samen met burgers en lokale organisaties concreet invulling te geven aan regionaal biodiversiteitsbeleid.
Referenties
Referenties voor bodembiologische kwaliteit
Ruimtexmilieu thema levende bodem
Routeplanner bodemambities thema’s biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid en verarming
Brochure ‘Ecosysteemdiensten in de praktijk van duurzaam bodembeheer en gebiedsontwikkeling’ De zogenoemde Triple O aanpak is ontwikkeld staat voor ontdekken, overeenkomen en ontwikkelen). Het centrale thema in de Triple-O aanpak is de meerwaarde van ecosysteemdiensten, of met andere woorden, de baten van het natuurlijk kapitaal bij duurzaam bodembeheer en in gebiedsontwikkeling.
terug naar Ruimtelijk relevante ondergrondthema’s