Bodemenergie draagt bij aan verduurzaming van de energievoorziening en is daarom een goede zaak. In 2009 is gestart met het onderzoeksprogramma Meer Met Bodemenergie (MMB). Het programma is uitgevoerd door Bioclear, Deltares, IF Technology en Wageningen UR in opdracht van Stichting Kennisontwikkeling Kennisoverdracht Bodem (SKB) en 35 participanten. Deze participanten zijn een brede vertegenwoordiging van overheid en markt. Marktpartijen kunnen bodemenergie effectiever benutten. De onderzoeksresultaten bieden markt en maatschappij kennis om de duurzaamheid voor de bodem en ondergrond te borgen. En, deze kennis is ook exporteerbaar en daarmee belangrijk voor onze economie maar ook voor ons internationale aanzien. Meer Met Bodemenergie bewijst dat markt en overheid hand in hand kunnen en moeten samenwerken om gecompliceerde dossiers gezamenlijk een stap verder te brengen. 

Het onderzoek heeft zich gericht op de chemische, biologische en fysische effecten van bodemenergie op de ondergrond. In het onderdeel De invloed van bodemenergie op de grondwaterkwaliteit wordt hier verder op ingegaan. Tevens is de haalbaarheid van nieuwe combinatieconcepten met bodemenergie onderzocht. Hiervan is de combinatie met grondwatersanering de belangrijkste. Dit is in Combinaties van bodemenergie en bodemsanering verder uitgewerkt. Tot slot wordt in toekomstperspectief, naar gebiedsinpassing van bodemenergie een doorkijk gemaakt naar de oplossing voor de toekomst. Hoe voorkom je bijvoorbeeld interferentie of opwarming van de bodem?

Aanleiding Meer met Bodemenergie

Bodemenergie is een techniek die sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw wordt toegepast in Nederland. Met behulp van bodemenergie worden gebouwen op duurzame wijze gekoeld en verwarmd, zie overzicht bodemenergiesystemen en overzichtstabel. Op dit moment zijn in Nederland circa 1.500 open bodemenergiesystemen gerealiseerd en circa 40.000 bodemlussen aanwezig [1] [2]. Het aantal bodemenergiesystemen is de laatste jaren sterk gegroeid. De overheid zet in op een groei naar 18.000 systemen in 2020 [3]. Door de verwachte groei van het aantal systemen, ontstond de behoeft aan uitgebreid onderzoek naar effecten van systemen en combinaties met andere technieken.

Onderzoek naar effecten van Bodemenergie

Bij bodemenergie wordt gebruik gemaakt van de ondergrond. Inherent treden hierbij effecten op. Zo zal rond elk bodemenergiesysteem lokaal de temperatuur van de bodem wijzigen. Bij open systemen treden daarnaast ook hydrologische effecten op. Denk bijvoorbeeld aan grondwaterstandveranderingen in het watervoerende pakket waaraan het grondwater wordt onttrokken. Deze effecten zijn op hoofdlijnen bekend, maar er zijn ook nog kennisleemten. MMB heeft als doel een antwoord te vinden op de openstaande kennisvragen. Het onderzoeksprogramma bestond uit: een literatuurstudie, labtesten met grondmonsters, thermische- en hydrologische modelleringen en veldmetingen. Bij de veldmetingen zijn negen bodemenergiesystemen verspreid over Nederland onderzocht. In het figuur hieronder is een kaart te zien met de locaties van de verschillende systemen. De kaart geeft ook de kenmerken van de verschillende systemen weer.

Twaalf rapporten (De rapporten zijn nog niet definitief opgeleverd en staan daarom nog niet in de soilpedia!)

De resultaten van het onderzoek zijn opgenomen in twaalf afzonderlijke rapporten. Meer diepgang over een bepaald onderwerp kan worden gevonden in de afzonderlijke rapporten. Deze rapporten zijn opgenomen in de Soilpedia onder projecten MMB, hieronder staan de rapporten weergegeven. 

MMB 1 Koppeling met beleid - Koppeling onderzoeksresultaten MMB met beleidsaspecten.

MMB 2 Literatuuronderzoek - Overzicht van kennis en onderzoeksvragen rondom bodemenergie.

MMB 3,4 Effecten op de ondergrond - Effecten van bodemenergiesystemen op de geochemie en biologie in praktijk.

MMB 5 Modellering systemen - Effecten van bodemenergiesystemen op hun omgeving. Modellering individuele projecten.

MMB 6 Hogetemperatuurwarmteopslag - kennisoverzicht en praktijkmetingen rondom hogetemperatuurwarmteopslagsystemen. 

MMB 7 Interferentie - Effecten van bodemenergiesystemen op hun omgeving - modellering grootschalige inpassing in stedelijke gebieden.

MMB 8 Autonome opwarming - Autonome ontwikkeling bodemtemperatuur.

MMB 9 Effecten op sanering - Effecten van bodemenergiesystemen bij inzet bodemsanering - resultaat metingen op pilotlocaties en in labtesten.

MMB 10 Mogelijkheden voor combinatie van WKO met bodemsanering - Overzicht van technieken en nieuwe mogelijkheden.

MMB 11 Gebiedsgericht grondwaterbeheer - Inpassing van bodemenergie in gebiedsgerichtgrondwaterbeheer - kansen en aandachtspunten.

MMB 12 Combinatie met de waterketen - Nieuwe toepassingen van bodemenergie bij combinatieconcepten in de waterketen.

De bovenstaande rapporten zijn samengevat in de volgende soilpediapagina's :

De invloed van bodemenergie op de grondwaterkwaliteit

Combinaties van bodemenergie en bodemsanering

Toekomstperspectief, naar gebiedsinpassing van bodemenergie