Zware metalen vormen een groep van sterk verschillende elementen. Al deze elementen kunnen in veel verschillende bindingsvormen voorkomen. Het gedrag en de risico’s zijn sterk afhankelijk van de condities in het milieu. Sommige metalen zijn essentiële voedingsstoffen, andere zijn notoir giftig. Een bijzonder aspect is dat alle zware metalen ook van nature in de bodem voorkomen.
Gedrag van metalen in bodem
Zware metalen worden vaak als immobiel beschouwd, maar dit is zeker niet altijd het geval. De mobiliteit is afhankelijk van de speciatie (de fysisch-chemische bindingsvorm van de metalen), de samenstelling van de bodem en de condities in de bodem, met name de pH en de redoxpotentiaal. Van belang is verder dat metaalverbindingen omzettingen kunnen ondergaan. Hierdoor kunnen stabiele, slecht oplosbare verbindingen worden omgezet in goed oplosbare verbindingen en vice versa.
Risico's van metalen
De risico’s van een metaalverontreiniging zijn afhankelijk van: de wijze waarop en mate waarin blootstelling plaatsvindt aan de verontreiniging; de beschikbaarheid van de verontreiniging; de aard van het metaal en de speciatie van de verontreiniging. Risicobeoordeling kan plaatsvinden via standaardprocedures of in de vorm van maatwerk.
Bronnen van metaalverontreinigingen
Alle zware metalen komen van nature voor in de bodem. In sommige gevallen overschrijden de concentraties die van nature voorkomen de interventiewaarden van grond en grondwater. Emissies van zware metalen naar het milieu kunnen ontstaan tijdens het productieproces, het gebruik of in het afvalstadium van metaalhoudende producten. In de laatste tientallen jaren zijn veel toepassingen van de meer toxische metalen beëindigd of sterk teruggedrongen.
Karakterisering van een metaalverontreiniging
Onderzoek naar een metaalverontreiniging bestaat uit in-situ onderzoek, soms aangevuld met laboratoriumonderzoek om inzicht te krijgen in de omvang en aard van de verontreiniging. Het kan zinvol zijn om extra onderzoek te verrichten naar verspreidingsrisico’s, de biologische beschikbaarheid of de fysisch-chemische bindingsvormen. De laatstgenoemde om meer inzicht te verkrijgen in de blootstellingsrisico’s, effecten van veranderende condities en mogelijkheden om de grond te reinigen.
Sanerings- en beheersmethoden van een metaalverontreiniging
Er zijn verschillende technieken om een metaalverontreiniging te saneren of te beheersen. Verontreinigde grond kan gesaneerd worden met de technieken: afgraven (met eventuele nareiniging), immobilisatie, IBC-maatregelen of extractie met zuur of electro-reclamatie. Een klassieke manier om een grondwaterverontreiniging te saneren is pump & treat. Een meer kosteneffecteive manier is in-situ vastlegging. Deze techniek is onder te verdelen in een natuurlijke en gestimuleerde variant. Voor de natuurlijke variant is een beoordelingsinstrument voor de haalbaarheid van de sanering ontwikkeld.
Monitoring en nazorg van een metaalverontreiniging
In veel gevallen is een monitoringsplan onderdeel van een sanering. Een monitoring wordt uitgevoerd om zowel de verspreiding van de verontreiniging als het saneringsproces te volgen. In Praktijkdocument ROSA is een basisopzet gegeven voor een monitoringsplan met daarin aandacht voor het monitoringsnetwerk, monitoringsparameters, monitoringsfrequentie en toetsing van de monitotingsresultaten.
Referenties
Achtergrondinformatie en informatiebronnen