Go Search
Verdergaan naar hoofdinhoud
 
  Soilpedia
Home Soilpedia
Bibliotheek
Projecten
  
Soilpedia > Wikipagina's > Toxicologie en risico's van VOCl  

Wikipagina's: Toxicologie en risico's van VOCl

menu

De acute effecten van blootstelling aan VOCl zijn hartritmestoornissen, chemische longontsteking en -oedeem, nier- en leverschade en tijdelijke verstoring van het centraal zenuwstelsel. Chronische effecten van blootstelling aan VOCl-componenten zijn vorming van tumoren, huidontstekingen, verstoring van nier- en leverfunctie en blijvende verstoring van het centraal zenuwstelsel. Blootstelling aan VOCl met acute effecten als gevolg zal zelden het geval zijn bij bodemverontreiniging. Verspreidingsrisico's zijn de meest voorkomende risico's gerelateerd aan VOCl.
 
Historisch perspectief toxicologie en bodemverontreiniging

Toxicologie is de ‘kunde der vergiften’. De basis voor de moderne toxicologie werd in de 15e eeuw gelegd door Paracelsus. Van hem komt de uitspraak "dosis sola facit venenum", ofwel, het is de hoeveelheid van een stof (de dosis) die bepaalt of iets een vergif is. Zelfs water of keukenzout kan giftig zijn, als je er maar genoeg van binnen krijgt. Hoe kleiner de dosis waarbij vergiftigingsverschijnselen optreden hoe giftiger de stof. In geval van bodemverontreiniging is er onderscheid te maken in humane- en ecotoxicologie. Humane toxicologie is pas midden 19e eeuw als apart vakgebied ontstaan. Men had toen door dat er een verband bestond tussen ziekten en vervuiling van de omgeving. ‘Rotting’ van met name met menselijke uitwerpselen belaste bodem en de daaruit voortkomende ‘kwalijke dampen’ werden als oorzaak gezien van bepaalde ziekten. Dat was de enige bodemverontreiniging die men destijds (onder)kende. Toen aan het eind van de 19e eeuw werd ontdekt dat bacteriën in (drink)water de verwekkers van bepaalde ziekten zijn, verplaatste de aandacht zich naar ‘rottende’ waterveront reiniging. Hoewel bodemverontreiniging met anorganische en slecht af breekbare organische stoffen dus nauwelijks aandacht kreeg, had men al wel veel aandacht voor arbeidshygiëne. Men wist al van veel stoffen wat hun invloed was op de gezondheid van arbeiders, maar er was nauwelijks aandacht voor de risico’s van die stoffen voor het milieu. Dat milieuhygiënisch besef kwam pas na 1950, onder druk van diverse verenigingen die zich inzetten voor natuurbehoud. In die periode heeft het vakgebied ecotoxicologie ook vormgekregen.

Humane effecten van blootstelling aan VOCl

Het effect van blootstelling aan een stof kan worden onderscheiden in een acuut effect na een kortstondige blootstelling aan een hoge enkelvoudige dosis en een lange termijn of chronisch effect dat optreedt na blootstelling aan een relatief lage dosis gedurende langere tijd. Een belangrijke maat in de lange termijn effecten is het no observed effect level (NOEL). Onder dit concentratieniveau treden, voor zover waarneembaar, geen schadelijke effecten op. Bij blootstelling aan VOCl zal opname vooral plaatsvinden via de huid en door inademing.

De acute effecten van blootstelling aan VOCl als PER, TRI, 1,1,1-TCA en 1,2-DCA zijn over het algemeen hartritmestoornissen, chemische longontsteking en -oedeem, nier- en leverschade en tijdelijke verstoring van het centraal zenuwstelsel. In dit laatste geval kan dit variëren van verwardheid tot bewusteloosheid. Hier speelt met name de inwerking op vetten en eiwitten van celmembranen een rol, het zijn immers oplosmiddelen! In principe zijn de gechloreerde ethenen en ethanen niet erg giftig, de LD50 (oraal rat) varieert van 0,7 g/kg voor 1,2-DCA tot 10,3 g/kg voor 1,1,1-TCA. Chronische effecten van blootstelling aan deze VOCl-componenten zijn huidontstekingen, verstoring van nier- en leverfunctie en blijvende verstoring van het centraal zenuwstelsel. In dit laatste geval wordt ook wel gesproken van het Organisch Psycho Syndroom (OPS), een in Nederland officieel nog niet erkende beroepsziekte van met name autospuiters en schilders.

Een belangrijk chronisch effect van VOCl is de vorming van tumoren. VC is bewezen kankerverwekkend. Bovendien zijn de door de lever gevormde afbraakproducten van VC schadelijk voor DNA (genotoxisch). PER, TRI, TCA en 1,2-DCA zijn mogelijk kankerverwekkend voor de mens. Voor wat betreft PER zijn levertumoren vastgesteld bij de muis en leukemie bij de rat.
Tijdens blootstelling aan PER komt het vrij snel in de bloedbaan terecht en verdeelt de stof zich over vetweefsel en lever. Ophoping in vetweefsel treedt niet op, van de opgenomen hoeveelheid PER verlaat circa 97% via uitademing het lichaam. De rest wordt door de lever omgezet in trichlooracetaat en trichloorethanol en via de nieren uitgescheiden. Over het algemeen geldt voor de gechloreerde ethenen en ethanen dat zij na blootstelling weer snel worden uitgescheiden via de longen en nieren, voor een deel door tussenkomst van de lever.

Ecotoxicologische effecten van blootstelling aan VOCl

Voor zover bekend zijn de meeste chloorethenen en -ethanen giftig voor waterorganismen. Bioaccumulatie treedt echter niet of nauwelijks op. Van effecten van VOCl op bodemorganismen is niet veel meer bekend dan dat deze stoffen bij bepaalde concentraties de redoxprocessen remmen. De stoffen hebben daarnaast bij hoge concentraties toxische effecten op micro-organismen in de bodem vanwege hun inwerking op de lipide (vet)structuur van de celmembranen. Per slot van rekening zijn het vetoplossende producten!

Zie verder Bodemstress door bodemverontreinigingen

Risico's blootstelling en verspreiding
 
Blootstelling aan VOCL met acute effecten als gevolg zal zelden het geval zijn bij bodemverontreiniging. In de praktijk zou dit alleen komen tijdens saneringinswerkzaamheden, zoals bij een ontgraving. De regelgeving rond bodemsanering is van dien aard dat niet verwacht mag worden dat dit regelmatig voorkomt. Zintuigelijke waarneming (ruiken aan de opgeboorde grond) bij bodemonderzoek is niet meer toegestaan. Hier moet gebruik worden gemaakt van een olie-detectiepan of van een PID (Photo Ionisation Detector) voor het meten van vluchtige (gechloreerde) koolwaterstoffen. Blootstelling aan VOCl met chronische effecten zal vooral optreden als door uitdamping uit de bodem binnenluchtconcentraties ontstaan boven het toxicologisch maximaal Toelaatbare Concentratie Lucht (TCL). Dit is de concentratie waar beneden bij levenslange blootstelling gedurende 24 uur per dag, geen negatieve gezondsheidseffecten te verwachten zijn. Blootstelling is ook mogelijk tijdens het gebruik van drinkwater, als er vanwege permeatie van VOCl door kunststof waterleidingen VOCl in het drinkwater heeft kunnen komen.
 
Met het ten behoeve van het nieuwe saneringscriterium (Wbb 2006) ontwikkelde rekenprogramma Scanscrit kunnen de humane, ecologische en verspreidingsrisico's van bodemverontreinigingen modelmatig worden bepaald. Het kan echter geen kwaad door middel van binnenluchtmetingen en zonodig bemonstering van kraanwater te bepalen wat de daadwerkelijke risico's zijn. Dit geeft vaak een realistischer beeld dan de berekeningen aangeven. Met behulp van de TRIADE benadering kan een ecologische risicobeoordeling van bodemverontreiniging worden uitgevoerd. Deze benadering bestaat uit chemische analyses, bioassays en biologische veldinventarisaties, waarmee de ecologische risico's kunnen worden beoordeeld op basis van actuele biologische effecten van verontreinigingen in het ecosysteem.

In de VOCl tabel is voor enkele VOCl (voor zover bekend) de interventiewaarde, de MTR-humaan, TCL-waarde (binnenlucht), de HC-50 waarde en de signaalwaarde voor PE en PVC gegeven.
 
VOCl Verspreidingsrisico's
 
Verspreiding van VOCl-verontreiniging via het grondwater levert een aantal mogelijke risico's op:
  • Als het grondwater elders weer opkwelt en aan de oppervlakte komt kunnen VOCl-componenten door uitdamping onder woningen terechtkomen. Extra aandacht moet daarbij uitgaan naar de aanwezigheid van vinylchloride als onderweg reductieve dechlorering is opgetreden.
  • De verontreiniging kan terechtkomen in oppervlaktewater. Hier moet worden opgemerkt dat op het grensvlak van watervoerend pakket en oppervlaktewater mogelijk voor afbraak interessante redoxovergangen aanwezig zijn (van anaeroob naar aeroob) waardoor toch nog verdere natuurlijke afbraak plaats kan vinden.
  • De verontreiniging kan een bedreiging vormen voor ontrekkingsputten voor waterwinning of veedrenking. 

Referenties en aanvullende informatie