Planning in ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling

 

Kenmerkend voor ruimtelijke planningsprocessen zijn de lange duur (10 tot 15 jaar is geen uitzondering) en de complexiteit. De complexiteit wordt mede bepaald door veel partijen, veel belangen en veel thema’s die aan de orde zijn, de verbinding tussen lange en korte termijn en tussen meerdere schalen en een grote onzekerheid o.a. over maatschappelijke ontwikkelingen, bestuurlijke en politieke ontwikkelingen en de op termijn beschikbare middelen. Dit maakt dat planningsprocessen eerder met een ontdekkingsreis zijn te vergelijken dan met een treinreis volgens het spoorboekje met vastliggende route en tijden.

Voor een beschrijving van het proces van ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling zie o.a. Handreiking duurzame ruimtelijke ontwikkeling en Reiswijzer gebiedsontwikkeling 2011

 

 

Procesaspecten die in relatie tot de ondergrond relevant zijn:

• actoren en cultuurverschillen
• de fasering en de inbreng vanuit ondergrond in de verschillende fasen
• kosten en baten van de ondergrond en waardecreatie met de ondergrond
• rekenen en tekenen met de ondergrond
• de ondergrond bij afweging en besluitvorming

Actoren en cultuurverschillen

 

Professionals hebben vanuit hun vakgebied hebben een verschillende vakmatige achtergrond. Die achtergrond bepaalt mede hoe mensen in processen staan en hoe ze deze rol invullen. Er wordt onder andere ingegaan op cultuurveschillen tussen mensen uit de RO, deskundigen op het gebied van de ondergrond en planeconomen.

 

zie verder actoren en cultuurverschillen

 

De fasering en de inbreng van de ondergrond in de verschillende fasen

 

Het planvormingsproces kan opgesplitst worden in vijf fasen; start, verkenning, planontwikkeling, realisatie en gebruik en beheer. Niet in ieder projectteam voor gebiedsontwikkeling of een ruimtelijk plan zal een ondergronddeskundige betrokken zijn. De ondergrond moet het liefst zo vroeg mogelijk in het proces aan de orde komen. Maar vraag is, welke informatie moet op welk moment in welke vorm worden ingebracht? 

 

zie verder de fasering en de inbreng van de ondergrond in de verschillende fasen

 

De Waardecreatie met de ondergrond

 

De ondergrond vertegenwoordigt vele maatschappelijke waarden die kunnen worden uitgedrukt in baten. Deze baten zijn gebaseerd op functionaliteiten, die de ondergrond heeft voor uiteenlopende maatschappelijke activiteiten. Echter, de baten van de ondergrond worden veelal als vanzelfsprekend aangenomen zonder besef van de eindigheid van de functionaliteiten, die eraan ten grondslag liggen. De ondergrondse ruimte wordt schaarser en het is maatschappelijk geaccepteerd dat duurzame ontwikkeling een prijs heeft, die in allerlei activiteiten te verdisconteren is. Dat maakt een vorm van ‘beprijzen’ mogelijk. ‘Beprijzen’ is noodzakelijk om de baten van de ondergrond tegen elkaar af te wegen en zo de potentiële eindigheid van de functionaliteiten zorgvuldig mee te nemen om onomkeerbare schade te voorkomen.

 

zie verder waardecreatie met de ondergrond

 

Ontwerpend onderzoeken

 

De termen ontwerpend onderzoeken en onderzoekend ontwerpen verwijzen naar een specifieke aanpak. Bij deze aanpak wordt een (voorlopig) ruimtelijk ontwerp direct doorgerekend/geanalyseerd op effecten en consequenties vaak ook van kosten en baten. Daarop volgende acties kunnen een effect hebben op het ontwerp en de grondexploitatieberekening (GREX). Bij gebiedsontwikkeling is een koppeling daarbij van belang.

 

zie verder ontwerpend onderzoeken

 

Afweging en besluitvorming

 

Afwegingen en besluitvorming van begin tot eind zijn kenmerkend voor een ruimtelijk planproces. Welke thema's komen er op de agenda? Wie zijn wanneer de betrokken partijen en op grond waarvan? Dit zijn enkele vragen die beantwoord kunnen worden middels de lagenbenadering. De primaire voorwaarde om ondergrond een rol te laten spelen in afweging en besluitvorming is agenderen van het eerste begin.     

 

zie verder afweging en besluitvorming