Soilpedia: Wikipagina's http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Forms/AllPages.aspx RSS-kanaal voor de lijst Wikipagina's. Fri, 24 May 2013 08:10:04 GMT Microsoft SharePoint Foundation RSS Generator 60 nl-NL Soilpedia: Wikipagina's http://www.soilpedia.nl/_layouts/images/homepage.gif http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Forms/AllPages.aspx Functiespecifieke risicogrenswaarden http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Functiespecifieke risicogrenswaarden.aspx Wiki-inhoud:
In algemene zin zijn risicogrenswaarden concentraties in bodem of grondwater, waarbij een bepaald kwetsbaar object tot op een specifiek beschermingsniveau beschermd is. Risicogrenswaarden worden op wetenschappelijke basis afgeleid. Generieke risicogrenswaarden worden overal toegepast, los van het daadwerkelijke gebruik van de bodem of het grondwater. Functiespecifieke risicogrenswaarden worden toegepast afhankelijk van de bodemfunctie (in geval van de beoordeling van bodemverontreiniging) of afhankelijk van het gebruik of de aanwezigheid van grondwater (in geval van de beoordeling van verontreiniging in het diepe grondwater) en het bodemgebruik zoals dit van toepassing is op de bovengrond (in geval van de beoordeling van een ondiepe grondwaterverontreiniging). Het principe waarop functiespecifieke risicogrenswaarden gebaseerd is, is risicoanalyse.

 

Waar zijn de risicogrenswaarden van afgeleid?

 

De eerste stap in de afleiding van functiespecifieke risicogrenswaarden is de selectie van een bodemfunctie, zoals Wonen, Industrie, Landbouw/Natuur. Voor iedere bodemfunctie worden drie stappen gevolgd:

1. Eerst worden voor ieder relevant kwetsbaar object (menselijke gezondheid, ecosysteem, landbouwkundige productie, grondwater) gebruikseisen geformuleerd. Dit zijn in woord omschreven eisen die worden gesteld aan de bodem of het grondwater.
2. Vervolgens worden kwaliteitscriteria gedefinieerd. Dit is een doorvertaling van de gebruikseis in een risicoformulering.
3. Tenslotte wordt een concentratie als risicogrenswaarde afgeleid met behulp van specifieke risico-instrumenten.

 

Voorbeeld voor de bodem

 

Een voorbeeld voor de afleiding van functiespecifieke risicogrenswaarden bodem is als volgt:

1. Gebruikseis voor het kwetsbare object ‘menselijke gezondheid’: ‘de mens moet veilig groenten kunnen telen in de tuin van een woning’.
2. Het bijbehorende kwaliteitscriterium luidt: ‘de humane blootstelling gebaseerd op het scenario ‘Wonen met tuin’ berekend met het blootstellingsmodel CSOIL is gelijk aan het MTRhumaan’.
3. Hieruit is in stap 3 een concentratie in de bodem als risicogrenswaarde te berekenen.
De eerste toepassing van functiespecifieke risicogrenswaarden voor bodem is beschreven in [1] en leidde uiteindelijk tot de Bodemgebruikswaarden [2]. Meer recentelijk werden functiespecifieke risicogrenswaarden voor de bodem afgeleid [3], welke uitmondden in Maximale Waarden, zoals opgenomen in het Besluit bodemkwaliteit.

Voorbeeld voor grondwater

 

Een voorbeeld voor de afleiding van functiespecifieke risicogrenswaarden grondwater is als volgt [4]:

1. Gebruikseis voor het kwetsbare object ‘menselijke gezondheid’: ‘de mens moet veilig grondwater kunnen drinken als was het drinkwater’.
2. Het bijbehorende kwaliteitscriterium is dan: ‘de humane blootstelling ten gevolge van het drinken van grondwater van 2 l/dag (volwassenen) en 1 l/dag (kinderen) is gelijk aan het MTRhumaan’.
3. Hieruit is in stap 3 een concentratie in het grondwater als risicogrenswaarde te berekenen.
De resulterende voorlopige functiespecifieke risicogrenswaarden voor grondwater zijn weergegeven in Tabel 1 (ondiep grondwater) en Tabel 2 (diep grondwater).

Tabel 1. Voorlopige risicogrenswaarden voor ondiep grondwater (ug/l) [4]

Tabel 2. Voorlopige risicogrenswaarden voor diep grondwater (ug/l) [4]

De risicogrenswaarden voor grondwater kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt in het kader van duurzaam omgaan met de gebiedsgerichte aanpak van verontreinigd grondwater [5].

Toepassingsbereik, geen formele status

 

De op wetenschappelijke basis afgeleide risicogrenswaarden hebben geen formele status. Het beleid kan op basis van risicogrenswaarden normen afleiden. Dit heeft voor functiespecifieke risicogrenswaarden voor bodem reeds plaatsgevonden bij de afleiding van de Bodemgebruikswaarden en de Maximale Waarden. Voor grondwater staat de toepassing nog ter discussie, ook in het kader van gebiedsgericht grondwaterbeheer. Onderwerp van discussie zijn de beschermingsniveaus binnen en buiten een beheersgebied, de betekenis van eventuele normen naast streef-, interventie- en drempelwaarden en hoe in de beoordeling van de grondwaterkwaliteit omgegaan moet worden met het feit dat grondwater beweegt.

Zie verder VOCl in de bodem

Referenties

1. Lijzen, J.P.A., F.A. Swartjes, P. Otte en W.J. Willems, 1999. BodemGebruiksWaarden. Methodiek en uitwerking. RIVM-rapport 711701 016. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven.
2. Van trechter naar zeef: afwegingsproces saneringsdoelstelling, 1999. Sdu Uitgevers
3. Dirven-van Breemen, E.M., J.P.A. Lijzen, P.F. Otte, P.L.A. van Vlaardingen, J. Spijker, E.M.J. Verbruggen, F.A. Swartjes, J.E. Groenenberg en M. Rutgers, 2007. Landelijke referentiewaarden van maximale waarden in het bodembeleid. RIVM-rapport 711701053. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven.
4. Otte, P.F., F.A. Swartjes, P. van Beelen, in bewerking. Functiespecifieke risicogrenswaarden voor grondwaterkwaliteit. Verkenning en argumenten voor discussie. RIVM-rapport 607050012, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven.
5. Slenders, H., R.A.G. Jansen, L. Bakker, C. Roovers, T. Verschoor, P. Otte, F. Swartjes, 2012. DOG, een gids voor duurzaam omgaan met de gebeidsgerichte aanpak van verontreinigd grondwater. SKB-rapport.
]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Wed, 06 Mar 2013 15:38:57 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Functiespecifieke risicogrenswaarden.aspx Olie in de bodem http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Olie in de bodem.aspx Wiki-inhoud:
Minerale olie, de geraffineerde vorm van aardolie, wordt veel gebruikt en vormt een van de meest voorkomende verontreinigingen in zowel grond als grondwater. Het heeft veel bestanddelen en komt in verschillende vormen voor, waardoor het vaststellen van de risico´s en het opstellen van een saneringsplan geen standaardprocedure is. Eerst moet een conceptueel model inzicht verschaffen in het gedrag en de verspreiding van de olie. Pas nadat er tevens een gedegen bodemonderzoek is gedaan kan de saneringstechniek bepaald worden. Hierbij kan gekozen worden uit een scala aan technieken uit de categorieën ontgraving, fysische of extractieve technieken, biologische technieken en chemische technieken.
 
Minerale olie
 
Minerale olie bestaat uit meer dan 1000 verschillende stoffen, hoofdzakelijk koolwaterstofverbindingen. Omdat er wereldwijd meer dan 300 verschillende typen ruwe aardolie voorkomen, en er tevens diverse methoden van raffinage bestaan, kom je minerale olie bovendien in talloze verschillende vormen tegen. Een olieverontreiniging in de bodem wordt meestal gekarakteriseerd aan de hand van het totaalgehalte aan minerale olie (koolstoffractie C10 - C40), eventueel aangevuld met het gehalte aan verontreinigingen als BTEX en PAK (waaronder koolstoffracties
 
Risico's
 
De risico’s van olieverontreinigingen kunnen worden onderscheiden in blootstellingsrisico´s voor de mens en het ecosysteem, risico’s voor aantasting van materialen zoals bijvoorbeeld drinkwater- en gasleidingen, riolering en kabels, en tenslotte brand- en explosiegevaar.
 
Gedrag en verspreiding
 
Het gedrag en de verdere verspreiding van olie in de bodem wordt bepaald aan de hand van een conceptueel model. In de verschillende zones in de bodem waar de olie zich kan bevinden, wordt het gedrag van de olie door verschillende processen bepaald. De manier en mate van verspreiding is hiervan afhankelijk, en de wijze van saneren dus ook.
 
Bodemonderzoek
 
Het bodemonderzoek bestaat meestal uit een dossieronderzoek naar historische informatie, gevolgd door terreininspectie en regulier veldonderzoek. Als aanvulling kunnen nog laboratoriumanalyses gedaan worden of speciale meettechnieken worden ingezet.
 
Saneringstechnieken
 
Uiteindelijk wordt voor één van de bestaande saneringstechnieken gekozen. Deze zijn onderverdeeld in vier basismethoden: ontgraving, fysische of extractieve technieken, biologische technieken en chemische technieken, en kunnen bijvoorbeeld bestaan uit grondwateronttrekking, meerfasen extractie, gestimuleerde aërobe afbraak, chemische oxidatie, etc.
 
Financiële aspecten van een olie sanering
 
De saneringskosten van een olieverontreiniging zijn sterk afhankelijk van de lokale situatie zoals de bereikbaarheid, aanwezigheid van puur product en de omvang. Meestal is de bronsanering het meest kostbare onderdeel van een oliesanering.
 
Referenties
 
]]> Adri Nipshagen Wed, 14 Oct 2009 13:53:37 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Olie in de bodem.aspx Zware metalen http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Zware metalen.aspx Wiki-inhoud:
Het begrip 'zware metalen' is zeer breed. Het wordt gebruikt om verschillende verzamelingen elementen aan te duiden, in verschillende bindingsvormen. Een verontreiniging met zware metalen is dan ook vaak niet eenduidig, de eigenschappen, het gedrag en de risico´s van de zware metalen verontreiniging zijn mede afhankelijk van de milieu-omstandigheden.
 
Zware metalen in de bodem
 
Zware metalen komen van nature in de bodem voor, soms zelfs in zulke hoge concentraties dat de normen overschreden worden. Andere bronnen zijn emissies tijdens industriële productieprocessen of het gebruik van metaalhoudende producten – ook als afvalproduct kunnen deze een bron van verontreinigingen vormen.
 
Gedrag van metalen in de bodem
 
De stabiliteit en mobiliteit van zware metalen zijn afhankelijk van hun fysisch-chemische bindingsvorm (speciatie), de samenstelling van de bodem en bodemcondities zoals de pH en redoxpotentiaal. De risico's en verspreiding hangen samen met de vorm waarin de component voorkomt. Er bestaat vaak een evenwicht in gebonden vormen van metaalverbindingen en de opgeloste vorm.
 
Risico's
 
Voor de risico´s van een metaalverontreiniging speelt met name de biologische beschikbaarheid een rol: Kan het metaal worden opgenomen door organismen, of in het grondwater terechtkomen? Daarnaast zijn de aard van het metaal, de speciatie van de verontreiniging, en de mate en vorm van blootstelling van belang.
 
Sanering van metaalverontreiniging
 
Sanering van een vervuiling met zware metalen wordt voorafgegaan door onderzoek, en vaak gevolgd door monitoring van de resultaten.
• Onderzoek naar een metaalverontreiniging bestaat uit in-situ onderzoek om inzicht te krijgen in de omvang en aard van de verontreiniging, soms aangevuld met laboratoriumonderzoek. Om meer inzicht te verkrijgen in de blootstellingsrisico’s, effecten van veranderende condities en mogelijkheden om de grond te reinigen, kan het zinvol zijn om extra onderzoek te verrichten naar verspreidingsrisico’s, de biologische beschikbaarheid of de fysisch-chemische bindingsvormen.
• Vervolgens kan er gesaneerd worden. Bij vervuilde grond gebeurt dit door afgraving (met eventuele nareiniging), immobilisatie van de vervuiling, IBC (isolatie- beheers- en controle)maatregelen zoals het aanbrengen van een leeflaag, of eventueel extractie met zuur of electro-reclamatie. Grondwater saneren is mogelijk door het omhoog te pompen en bovengronds te reinigen, of door in-situ vastlegging.
• In veel gevallen is een monitoringsplan onderdeel van een sanering. Deze wordt uitgevoerd om zowel de verspreiding van de verontreiniging als het saneringsproces te volgen. Praktijkdocument ROSA geeft een basisopzet voor zo´n monitoringsplan.
 
Referenties
 
]]> Adri Nipshagen Wed, 14 Oct 2009 14:24:42 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Zware metalen.aspx Transformatie- of planningsopgaven (gebiedstypering) http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Transformatie- of planningsopgaven (gebiedstypering).aspx Wiki-inhoud:
 

Elk gebied heeft zijn specifieke maatschappelijke opgave.  Een urgentie geeft aan welke ruimtebehoefte er ligt en waar deze behoefte uit bestaat (wonen, kantoren, sportvelden, water, etc.), deze is vastgelegd in het bestemmingsplan. Daarnaast zijn er wensen over de kwaliteit (sociaal, economisch, cultureel, ecologisch) die gerealiseerd moet worden. Elke opgave vindt plaats in een bestaand gebied (bedrijventerrein, agrarisch gebied, woonwijk etc.). De opgave en de context bepalen wat er mogelijk is, welke kansen er liggen voor een duurzame ontwikkeling, welke thema’s extra aandacht nodig hebben. In veel situaties is ordening en het vastleggen van die ordening in een bestemmingsplan onvermijdelijk.

Relatie bestemmingsplan-masterplan

Met een bestemmingsplan worden gemaakte keuzes juridisch verankerd zodat ze bindend zijn voor iedereen. Plannen van initiatiefnemers (bijvoorbeeld een stedenbouwkundig plan) worden naar een bestemmingsplan vertaald. Daarnaast worden bestemmingsplannen geactualiseerd waarmee het feitelijke gebruik wordt vastgelegd, dat kan ook als er verder geen sprake is van veel ontwikkelingen. Een bestemmingsplan dient voor de juridische verankering van stedenbouwkundige plannen of bijvoorbeeld een masterplan bodemenergie.

verbinding ondergrond en bovengrond

De voordelen van een bestemmingsplan:

- het is een integraal afwegingskader, in tegenstelling tot sectorale wetten
- met een bestemmingsplan kan ook ruimtegebruik worden gestuurd
- de inspraakprocedure is veel beter, en dat is in drukke gebieden belangrijk
- het bestemmingplan bindt iedereen
- het bestemmingsplan kan initiatiefnemers al in een vroeg stadium tot afstemming dwingen.

Een bestemmingsplan vraagt meer administratieve lasten, zowel van de organisatie die het vaststelt als voor de burger. Het bestemmingsplan bestaat grofweg uit een verbeelding (een plattegrond met bestemmingsvlakken of -volumes), een hoofdstuk en een toelichting. In de toelichting worden de gemaakte keuzes verantwoord en wordt onderbouwd dat hetgeen mogelijk wordt gemaakt met het bestemmingsplan. Ook past binnen het beleid bestaande wet- en regelgeving.

Het bestemmingsplan heeft onder andere relaties met de volgende thema's: Warmte Koude Opslag (WKO), Ondergrondse activiteiten, xx0168 - Handreiking Masterplannen Bodemenergie, Bodem onder energie, meer met bodemenergie, Warmte koude opslag.

Aan de hand van vragen uit onderstaand schema wordt het besluit genomen of het bestemmingsplan wel een nuttig instrument is voor het opstellen van een bestemmingsplan voor bodemenergie.

verbinding ondergrond en bovengrond

We onderscheiden vijf typen opgaven waarbij de ondergrond een belangrijke rol kan spelen.

 

Binnen bestaand stedelijk gebied: herstructurering of transformatie

  • centrumgebied/stationsomgeving: zeer intensief ruimtegebruik multifunctioneel in centrum stedelijk gebied
  • bestaande woonwijk: herstructurering, verdichting en verdunning en vaak wat meer functiemenging
  • verouderd bedrijventerrein: herstructurering  en transformatie (meer functiemenging)
  • stedelijke uitleg wonen en werken
  • stedelijk gebied met een stevige krimp

Van de bovengenoemde opgaven is een voorbeeld gegeven van de mogelijke transformatie.

 

Centrum- en stationsomgevingen

 

Dit gebied wordt gekenmerkt door een grote diversiteit aan functies en verouderde bedrijvigheid, met in de ondergrond diverse bodemverontreinigingen. De kansen voor het centrum en stationsgebied liggen in de ruimtelijke ontwikkeling op vervoersknoop met passende functies op regionaal/landsdelig schaalniveau. In de ondergrond liggen deze kansen oa bij het ondergronds ruimte maken voor functies als parkeren. Maar ook het combineren van functies zoals bodemverontreiniging met WKO, zie soilpedia Meer met bodemenergie, Combinaties van bodemenergie en bodemsanering en bodemsanering met ondergronds bouwen.

 

zie verder Centrum- en stationsomgevingen

 

Binnenstedelijke transformatie van woongebieden

 

Dit gebied wordt getypeerd door herontwikkeling van woongebieden met als doel een gevarieerder woonmilieu, meer ruimte voor voorzieningen en meer ruimte voor groen en water. De kansen voor het binnenstedelijke-van woongebied liggin in ecologische waarden, betere benutting openbare ruimte, gedeeltelijke ondertunneling, ruimte voor water in de openbare ruimte, ondergrondse of verdiept gelegen parkeervoorzieningen en duurzame energievoorziening via geometrie, grondwatersanring en wko. Echter dilemma's liggen onder andere in zonering wko in bestaand stedelijk gebied, ruimte voor groen en water.

 

zie verder Binnenstedelijke transformatie van woongebieden

 

Herstructurering en transformatie bedrijventerrein

 

Het gebied bestaat voornamelijk uit werken (gemengd bedrijvigheid incl. kantoren) met soms op kleine schaal wonen en groen naar een (hoog)stedelijk woon/werkmilieu met uitstraling. Het is redelijk centraal gelegen maar matig ontsloten door OV en hoofdwegen, overlast van infrastructuur, met diverse bodemverontreinigingen. Enkele dilemma's in het gebied zijn verdichten en overlast, intensiveren van locaties, zonering wko, bodemafdekking verminderen bij verdichting.

 

zie verder Herstructurering en transformatie bedrijventerrein

 

Stedelijke uitleg (wonen en werken)

 

Dit gebied wordt getypeerd door ontwikkeling van hoofdzakelijk agrarisch gebied naar woongebied, met veel ruimte en aandacht voor water en groen. Relatief weinig belemmeringen voor transformatie deze komen over het algemeen voort uit grotere structuren als gasleidingen, geluid wegverkeer ed. Relevante ondergrondthema's zijn wko, geomorfologische diversiteit, ecologische diversiteit, levende bodem, voorraad drinkwater etc. De kansen die de ondergrond onder andere biedt gelden voor gebiedskwaliteit, verbetering kwaliteit groen/ecologie en slim omgaan met bodemsanering.

 

zie verder Stedelijke uitleg (wonen en werken)

 

Stedelijk gebied met stevige krimp

 

Het is een gebied waar herinrichting van stedelijk gebied waar krimp plaatsvindt. De daling van het aantal huishoudens werkt door in de vraag naar woningen en heeft effect op het aanbod van voorzieningen. De kansen in het gebied liggen in de afnemende ruimtedruk en het vrijkomen van ruimte biedt kansen voor verbetering van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Daarnaast kan de ondergrond als nieuwe economische drager fungeren. Enkele dilemma's in het gebied zijn de relatief hoge prijs van de ondergrond en investeringsmiddelen ontbreken.

 

zie verder Stedelijk gebied met stevige krimp

 

terug naar introductiepagina: ruimtelijk relevante ondergrondthema's

zie ook: slimme verbindingen ondergrond en bovengrond, maatschappelijke urgenties en ambities, planningsproces

hulpmiddelen voor ontwikkelen met de ondergrond

]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Fri, 27 Apr 2012 14:22:44 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Transformatie- of planningsopgaven (gebiedstypering).aspx Levende bodem http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Levende bodem.aspx Wiki-inhoud:

Levende bodem betreft het ecologische systeem in de bodem met ontelbare organismen zoals bacteriën, schimmels, algen, regenwormen en aaltjes. Een levende bodem is van belang om onze leefomgeving gezond te houden onder meer via afbraak van organisch materiaal en verontreinigingen, waterretentie en klimaatfuncties (o.a. tegengaan van hittestress in stedelijke omgeving). Een gezonde levende bodem draagt bij aan het waterbergend vermogen en waterfilterende kwaliteit, het zelfreinigend vermogen van de bodem en bepaalt mede de kwaliteit van de drinkwatervoorraad. De levende bodem bevordert de bodemvruchtbaarheid, ziekte- en plaagbestrijding en CO2-vastlegging. Kortom: het bodemleven levert ecosysteemdiensten.

Belang voor RO/gebiedsontwikkeling

De aandacht voor de levende bodem neemt toe. Bij de sanering van bodems maken we meer en meer gebruik van het zelfreinigend vermogen van de bodem en geven we minder goede akkerbouwgronden terug aan de natuur. Maar bij de ruimtelijke inrichting van ons land staat een levende bodemsysteem nog nauwelijks p de agenda. Gebruik maken van bodemleven leidt tot meer kwaliteit en duurzaamheid en minder kosten en overlast.

Ecologische bodemdiensten leveren winst op voor zowel landbouw als natuur (ook in de stad). De kosten van chemische onkruidbestrijding worden lager. De inrichting en beheer van groen- en natuurgebieden kan goedkoper als het bodemleven goed functioneert.

Inrichtingsprincipes voor gebiedsgerichte ontwikkeling zijn o.a. voor:

  • Stedelijk groen: Sluit aan bij bestaande groene zones en gebruik  goede bodems, op plaatsen waar die al ontwikkeld is. Een nieuw park kan beter op een plek waar al groen was.
  • Landbouw: door gebruik te maken van groen-blauwe dooradering en akkerranden zal bodemleven zich sneller kunnen ontwikkelen en verspreiden over de productiepercelen.
  • Natuur: Maak gebruik van bestaande natuur en groene verbindingszones. Probeer de overgang van landbouw naar natuur al in te laten zetten tijdens het agrarisch gebruik

Wettelijk/beleidskader

Voor levende bodem is niet expliciet beleid of wetgeving geformuleerd.
Centraal in het nationaal bodembeleid staat een bewuster en meer duurzame omgang met de bodem. De gebruikswaarde van de bodem moet behouden blijven. Gebruikers van de bodem krijgen meer eigen verantwoordelijkheid en decentrale overheden moeten bij ruimtelijke ordening, inrichting en beheer bewuster met bodem omgaan.

Instrumenten/hulpmiddelen

De handreiking "Biodiversiteit werkt" (VROM, 2007) bevat een stappenplan voor het ontwikkelen van gebiedsgericht biodiversiteitsbeleid (voor gemeenten en provincies) en voor het maken van biodiversiteitsactieplannen in samenwerking met burgers. Dit stappenplan is toepasbaar voor gebiedsgericht beleid gericht op het bodem- en waterecosysteem.
De website referenties voor biologische bodemkwaliteit: is een middel om te bepalen welke vormen van natuur potentieel haalbaar zijn en welke beheersmaatregelen nodig zijn om de doelen te halen. Het programma 'direct aan de slag': is een hulpmiddel welke direct toe te passen is voor zowel burgers, overheid als wel bedrijven. Een ander hulpmiddel is de tool "BERISP". Dit is een afwegingsprogramma waarbij gebiedsontwikkeling gekoppeld wordt aan bodem verontreiniging. De Europese commissie heeft verschillende bodem data en informatie systemen gecombineerd waaruit de atlas voor bodem biodiversiteit is ontstaan.

Voorbeelden

Pilotproject Hoeksche Waard. Het project had als doel om te bezien of het mogelijk was samen met burgers en lokale organisaties concreet invulling te geven aan regionaal biodiversiteitsbeleid.

Referenties

  1. Referenties voor bodembiologische kwaliteit
  2. Ruimtexmilieu thema levende bodem
  3. Routeplanner bodemambities thema’s biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid en verarming
  4. Brochure ‘Ecosysteemdiensten in de praktijk van duurzaam bodembeheer en gebiedsontwikkeling’ De zogenoemde Triple O aanpak is ontwikkeld staat voor ontdekken, overeenkomen en ontwikkelen). Het centrale thema in de Triple-O aanpak is de meerwaarde van ecosysteemdiensten, of met andere woorden, de baten van het natuurlijk kapitaal bij duurzaam bodembeheer en in gebiedsontwikkeling.

terug naar Ruimtelijk relevante ondergrondthema’s

 

]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Thu, 12 Apr 2012 08:36:32 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Levende bodem.aspx Biodiversiteit en ecosysteemdiensten http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Biodiversiteit en ecosysteemdiensten.aspx Wiki-inhoud:

Biodiversiteit wordt in relatie tot ecosysteemdiensten op verschillende manieren gebruikt (gebaseerd op diverse beleidsstukken en onderzoeken; De Weert en Van Wirdum, 2010):

 

1.         Biodiversiteit als indicator voor het functioneren van ecosystemen, en meer in het bijzonder het vermogen om ecosysteemdiensten te blijven leveren.

2.         Biodiversiteit als basis voor ecosysteemdiensten. Sommige diensten die worden geleverd door een ecosysteem zijn volgens deze visie gebaseerd op biodiversiteit.

3.         Biodiversiteit als ecosysteemdienst: het ecosysteem levert biodiversiteit. Dit overlapt met de indicatorfunctie en sluit ook aan op het idee van de “intrinsieke waarde” van biodiversiteit.

 

Er zijn verschillende wetenschappelijke onderzoeken waarin wordt gekeken naar een aantal belangrijke aspecten met betrekking to de relatie tussen biodiversiteit en ecosysteemdiensten in beleid en beheer van het natuurlijke systeem:

 

·          Wat zijn de kansen en nadelen van (het toevoegen van) een focus op doelstellingen voor ecosysteemdiensten in het kader van bescherming van biodiversiteit? (bv. Chan et al., 2006; Goldman et al., 2008)

·          Wat zijn de kansen voor het welzijn van mensen wanneer plannen voor behoud van biodiversiteit worden uitgebreid met doelstellingen voor ecosysteemdiensten?
(bv. Chan et al., 2006)

·          Hoe beïnvloedt biodiversiteit (en het beleid om dit te behouden) de levering van ecosysteemdiensten? (bv. Naidoo et al., 2008; Nelson et al., 2009; Benayas et al., 2009; Bodemambities Rijksoverheid)

 

Uit de momenteel beschikbare literatuur blijkt dat het combineren van behoud van biodiversiteit met bescherming van ecosysteemdiensten kan leiden tot win-win situaties. Voordelen hebben betrekking op het behalen van doelstellingen en het verkrijgen van financiering voor maatregelen.  Het is echter ook zo dat biodiversiteit en de levering van de gewenste ecosysteemdiensten niet altijd positief gecorreleerd zijn. Er worden momenteel diverse onderzoeken uitgevoerd waarin de relatie tussen biodiversiteit en ecosysteemdiensten wordt onderzocht.

 

Zie verder Ecosysteemdiensten ingedeeld in categorieën

 

Referenties Ecosysteemdiensten

]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Thu, 22 Dec 2011 09:39:04 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Biodiversiteit en ecosysteemdiensten.aspx Routeplanner bodemambities http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Routeplanner bodemambities.aspx Wiki-inhoud:

Wat is het?

Aanpak om een Nota bodembeheer op te stellen die input vormt voor de bijdrage van bodem aan gebiedsontwikkeling. Vergelijkbaar aan de checklist ondergrondkwaliteiten kunnen de bodemthema’s ook ingebracht worden aan een proces van gebiedsontwikkeling.

 

Wanneer toe te passen?

In de verkenningsfase als input voor probleemanalyse/kansenverkenning.

 

Hoe werkt het?
De routeplanner te gebruiken als een stappenplan om een nota Bodembeheer op te stellen en van hieruit de ambities in te brengen in een traject van gebiedsontwikkeling. De lijst kan ook als checklist dienen.

 

[figuur]

 

De hoofdweg om vanuit een Nota Bodembeheer inbreng te leveren in een ruimtelijke planproces bestaat uit 8 stappen:

Verkennen
1. Inventarisatie: verkennen van de plaats van bodemthema’s in de eigen organisatie.
2. Intern overleg: verkennen van de bodemthema’s en de gewenste samenwerking.
3. Extern overleg: verkennen van de bodemthema’s met andere organisaties.

Plannen
4. Projectplan: opstellen en goedkeuren van een plan van aanpak. Ontwikkelen
5. Onderzoeken: uitdiepen van de geselecteerde thema’s.
6. Ambities bepalen: beleidskeuze voor de geselecteerde thema's.
7. Ambities vastleggen: Nota Bodembeheer of Visie Bodembeheer

Uitvoeren
8. Ambities gebruiken: inbrengen in ruimtelijke inrichting, milieuplan of omgevingsplan.

 

Wat levert dit op?

Systematische aanpak om vanuit een visie op de ondergrond een inbreng te hebben in een ruimtelijk planproces zorgt er voor dat de inbreng vanuit ondergrond afgestemd is, er een geluid vanuit ondergrond klinkt. Als de brugfunctie (makelaar) tussen ondergrond en ruimte goed werkt verhoogt dit de kans dat de inbreng van ondergrond in en ruimtelijk proces goed land.

 

Toepassingsvoorbeeld

De website van de routeplanner beschrijft enkele voorbeelden, zie ook de factsheet.

In het document van de TCB zijn concrete analyses gemaakt die kunnen bijdragen aan het formuleren van de bodemambities.

Meer informatie

http://www.bodemambities.nl/

 

terug naar hulpmiddelen voor ontwikkelen met de ondergrond

 

]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Mon, 30 Apr 2012 09:04:58 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Routeplanner bodemambities.aspx Referenties ecosysteemdiensten http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Referenties ecosysteemdiensten.aspx Wiki-inhoud:

De onderstaande referenties horen bij de wikipagina Ecosysteemdiensten

Recent onderzoek

  • Een gezonde bodem onder een duurzame samenleving. Het RIVM heeft onderzocht hoe het bodemleven in Nederland in het kader van de ecosysteemdiensten het beste kan worden beheerd en benut. Hiervoor zijn de kenmerken in kaart gebracht van tien veelvoorkomende bodems - combinaties van grondsoort en bodemgebruik - zogeheten referenties voor biologische bodemkwaliteit (RBB). Link: Rapport en 10 infobladen.

  • MERITE. In het kader van MERITE wordt de meerwaarde van een ecosysteemdiensten benadering in de m.e.r. onderzocht en gedemonstreerd. http://www.skbodem.nl/project/38
  • SoilTrEC. Europees onderzoeksproject waarin kennis wordt ontwikkeld over bodemprocessen die belangrijk zijn voor de levering van ecosysteemdiensten. http://www.soiltrec.eu/index.html
  • Meer met bodemenergie. In dit programma wordt onderzocht wat de effecten van WKO op de bodem zijn en worden randvoorwaarden voor grootschalige toepassing geformuleerd. Er tevens onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om WKO te combineren met biologische afbraak van verontreinigingen. http://www.meermetbodemenergie.nl/
  • SoilService. Dit EU project onderzoekt de relaties tussen landgebruik, bodembiodiversiteit en het duurzaam gebruik van ecosysteemdiensten. Hierbij worden bodembiologische data en modellen gecombineerd met bedrijfseconomische modellen. http://www.lu.se/o.o.i.s/26761
  • EcoFinders. Dit project geeft antwoord op de volgende vragen: Welke biodiversiteit is kenmerkend voor de verschillende bodems in EU? Wat is de relatie tussen bodembiodiversiteit en het functioneren van de bodem? Wat is de economische waarde van deze functionele biodiversiteit?  Hoe kan een meer duurzaam gebruik van de bodem worden gerealiseerd? http://ecofinders.dmu.dk
  • ECOSOM Internationaal project onder de vlag van SNOWMAN gericht op relaties tussen bodembiodiversiteit, organische stof en bodemstructuur en de daarmee samenhangende ecosysteemdiensten van de bodem in de landbouw. Vergelijking van alternatieven voor grondbewerking en opbrengen van organisch afvalmateriaal.

 

]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Thu, 22 Dec 2011 11:30:18 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Referenties ecosysteemdiensten.aspx Biodiversiteit http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Biodiversiteit.aspx Wiki-inhoud:
Biodiversiteit is de verscheidenheid van genen, soorten en ecosystemen. Biodiversiteit is ook de basis voor onze economie, voedsel- en medicijnenproductie en de natuurlijke bescherming tegen klimaatverandering. [1]
 
Biodiversiteit, de verscheidenheid aan levensvormen op aarde, neemt in steeds sneller tempo af. Door ontbossing, vervuiling en uitputting van natuurlijke hulpbronnen raken ecosystemen uit balans. Dit heeft rechtstreeks gevolgen voor de voedselzekerheid, de watervoorziening en de bescherming tegen klimaatverandering. Uiteindelijk staan welvaart en duurzame ontwikkeling op het spel, voor ontwikkelde landen en in sterkere mate voor honderden miljoenen mensen in ontwikkelingslanden die direct afhankelijk zijn van de natuur. [2]
 
Taskforce biodiversiteit & natuurlijke hulpbronnen
 
De Taskforce biodiversiteit & natuurlijke hulpbronnen, die bestaat uit topmensen uit het bedrijfsleven, de wetenschap, maatschappelijke organisaties en bestuurders van lagere overheden gaat het kabinet drie jaar, vanaf 2009, concrete maatregelen aanreiken voor het behoud van biodiversiteit en het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen.
 
De taskforce, die mede op initiatief van het bedrijfsleven in het leven is geroepen, heeft van de toenmalige ministers Verburg (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit), Cramer (Ruimte en Milieu) en Koenders (Ontwikkelingssamenwerking) de opdracht gekregen een visie te ontwikkelen op de manier waarop Nederland zijn beslag op natuurlijke hulpbronnen kan verminderen. Ook zal de taskforce aangeven welke extra inspanning Nederland kan leveren voor het behoud van waardevolle ecosystemen in binnen- en buitenland.
 
De taskforce gaat werken met platforms waarin betrokken maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven samen maatregelen bedenken voor het behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit op de lange termijn en proefprojecten starten. [2]
 
Zie ook Biodiversiteit en ecosysteemdiensten

Referenties
  1. Taskforce biodiversiteit & natuurlijke hulpbronnen, http://www.taskforcebiodiversiteit.nl/
  2. Spade, http://www.spade.nl/nieuws-detail.asp?NieuwsID=102
]]> Sharepoint Beheer Tue, 23 Nov 2010 16:19:26 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Biodiversiteit.aspx Het concept ecosysteemdiensten http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Het concept ecosysteemdiensten.aspx Wiki-inhoud:

Ecosysteemdiensten zijn de diensten van het natuurlijk systeem ten behoeve van het welzijn van de mens. Ecosysteemdiensten kunnen bestaan uit goederen (zoals voedselgewassen) of diensten (zoals waterzuivering) die door de mens benut kunnen worden. We zijn voor onze welvaart en ons welzijn ook afhankelijk van ecosysteemdiensten (MA, 2005).

De ecosysteemdienstenbenadering is een antropocentrisch concept; het welzijn van de mens staat centraal. Via ecosysteemdiensten wordt het belang van het ecosysteem voor mensen verduidelijkt. Ecosysteemdiensten verbinden het biofysieke (natuurlijke) systeem en het sociaal-economische systeem (zie figuur). De gedachte hierbij is dat mensen meer geneigd zijn om zorgvuldig met ecosystemen om te gaan, wanneer hen duidelijk is, dat ze er zelf belang bij hebben.

 

Bron: Landschap 27(4)

 

Hierin schuilt het verschil met een groot aantal andere concepten, die in de afgelopen jaren een grote bijdrage hebben geleverd aan het vertalen van ecologische (bodemkundige) processen en functie naar het belang voor de mensheid. Deze concepten gingen echter altijd uit van de waarde van het ecosysteem, maar legden (nog) niet de uitdrukkelijke relatie met de werkelijke (financiële) voordelen die de mens er van heeft.

  • Life support functions: Het geheel aan ecologische processen dat bijdraagt aan het (natuurlijk) functioneren wordt aangeduid met de term Life Support System.
  • Ondergrond kwaliteiten: de kwaliteiten (productie, regulatie, informatie en dragen) van de ondergrond, waar de mens voordeel van kan hebben. Nadrukkelijk ook veel abiotische kwaliteiten. De ondergrond kwaliteiten vinden hun oorsprong in het Globaal Ecologisch model (GEM) en worden uitgebreid uitgewerkt en toegepast op de website Ruimtexmilieu.nl
  • Bodemfuncties: ook wel de Soil functions, zoals deze in de Europese bodemstrategie zijn benoemd en beschreven. Uitgaand van bepaalde functies, die de bodem heeft voor het functioneren van ecosystemen en het nut voor de mensheid. Op de website van de Europese Commissieis dit nader toegelicht.
  • Voor meer informatie over ecosysteemdiensten, klik op de onderstaande links

     

    Referenties ecosysteemdiensten

    • ]]>     Sharepoint Beheer Tue, 23 Nov 2010 15:32:29 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Het concept ecosysteemdiensten.aspx     Praktijkvoorbeelden ISCO http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Praktijkvoorbeelden ISCO.aspx Wiki-inhoud:

    Voor meer informatie over ISCO zie In-situ chemische oxidatie

     

    ISCO-sanering van een verontreiniging met gechloreerde koolwaterstoffen onder een bedrijfspand

     

    Op een bedrijfsterrein van een metaalverwerkend bedrijf in het Nederlandse deel van De Kempen (Noord-Brabant) is een verontreiniging met trichlooretheen (Tri) en 1,2-cis-dichlooretheen (Cis) aanwezig. Op het bedrijfsterrein staat een bedrijfspand waar naast productie ook opslag plaatsvindt. Het bedrijfspand wordt zeer intensief gebruikt. De verontreiniging is diffuus onder het pand aanwezig in concentraties tot 1,000 µg·l-1 en in een aantal brongebieden tot maximaal 30,000 µg·l-1 Tri. De verontreiniging is hardnekkig aanwezig. Alleen Cis is als afbraakproduct van de verontreiniging aanwezig. Andere afbraakproducten die kunnen wijzen op biologische afbraak -vinylchloride, etheen en ethaan- worden niet aangetroffen op de locatie. Er is geen puur product aanwezig.

     

    In-situ chemische oxidatie is voor deze locatie al snel overwogen vanwege het niet optreden van biologische afbraak. In het kader van de saneringsafweging zijn twee proefsaneringen met verschillende ISCO-technieken uitgevoerd in verschillende brongebieden. De technieken die zijn toegepast zijn klassieke Fenton’s reagens en ozon/peroxide. Naast de haalbaarheid van de ISCO-techniek is veel aandacht besteed aan de overlast voor het bedrijf, de veiligheid van de werknemers tijdens het toepassen van de technieken en de monitoring van de voortgang van de sanering. Met de ISCO-proefsanering met het klassieke Fenton’s reagens zijn de grondwaterconcentraties aan verontreiniging tussen de 63 en 99% gereduceerd. De reductie is vastgesteld na een periode van circa zes maanden na het beëindigen van de actieve fase van de proefsanering. Voor de ISCO-proefsanering met ozon/perozone is een reductie van de grondwaterconcentraties tussen de 78 en 90% geconstateerd. De grondwaterconcentraties blijken na beide proefsaneringen langzaam weer toe te nemen. Dat wijst op nalevering van de verontreiniging vanuit delen van de bodem die niet bereikt zijn door het oxidatiemiddel. Ook de instroom van verontreinigd grondwater van andere delen van de locatie zorgt voor toename van de grondwaterconcentraties. De overlast op de bedrijfsvoering is tijdens beide proefsaneringen beperkt gebleven tot een klein oppervlak waar de bedrijfsactiviteiten geen last van ondervonden.  Ook de veiligheid van de werknemers is gedurende de beide proef-saneringen voldoende gegarandeerd door een intensieve proces- en risicomonitoring.

     

     

    ISCO-sanering van een aromaten/ minerale olieverontreiniging onder twee woonhuizen

     

    Ter hoogte van twee woningen in een stad in de provincie Overijssel heeft in het verleden een olietank gelegen. Hoewel de olietank vooraf aan de bouw van de woningen is verwijderd, is een deel van de verontreiniging in de grond achtergebleven. De verontreiniging bestond uit met minerale olie verontreinigde grond met als gevolg hoge grondwaterconcentraties aan vluchtige aromatische koolwater-stoffen (BTEX) tot circa 26.000 µg·l-1. Omdat de grondwaterverontreiniging met BTEX actuele humane risico’s voor de bewoners met zich meebrengt, is besloten de bodem functiegericht te saneren.

     

    Uit de afweging van de verschillende saneringsopties, waarbij door de aanwezigheid van de woningen de voorkeur uitging naar een in-situ sanering, kwam een ISCO-sanering met klassieke Fenton’s reagens als beste naar voren. Bij de afweging speelde de korte saneringsduur en daarmee de korte periode van overlast voor de bewoners een belangrijke rol. Het saneringsplan koppelt een vrachtverwijdering van minimaal 80% aan een gewenste grondwaterconcentratie van 65 µg·l-1 of lager per individuele component.

     

    Besloten is geen proefsanering uit te voeren maar direct over te gaan tot een volledige sanering. Naast een intensief systeem voor het injecteren van het oxidatiemiddel is ook een bodemluchtextractiesysteem geïnstalleerd tegen de gevels van de huizen. Circa 3 m3 50% peroxide is geïnjecteerd gedurende twee injectieperioden. Na de eerste injectieperiode zijn de grondwaterconcentraties aan verontreiniging met meer dan 90% gereduceerd. Tijdens de tweede injectieperiode, circa 4 weken na de eerste periode, zijn de grondwaterconcentraties gereduceerd tot de gewenste concentratie van 65 µg·l-1 voor benzeen. Gedurende de actieve saneringsperioden is een intensieve risicomonitoring uitgevoerd. In de perioden is de LEL-waarde niet overschreden en zijn er geen verhoogde concentraties aan zuurstof, minerale olie of vluchtige aromatische koolwaterstoffen in de lucht van de kruipruimten van de huizen gemeten. Na twaalf weken is een monitoringsronde gehouden om de nalevering te bepalen. Hierin is geconstateerd dat de BTEX-concentraties zijn toegenomen als gevolg van nalevering. De overall reductie van de grondwaterconcentratie was nog steeds meer dan 90%. Direct na de ISCO sanering werd, als positief neveneffect, geconstateerd dat de redoxomstandigheden van het grondwater van zuurstofarm naar zuurstofrijk waren gestegen. Dit is gunstig voor biologische afbraak van de restverontreiniging. Een definitieve monitoring van de kruipruimtes om de humane risico’s vast te stellen dient nog te worden uitgevoerd.

     

     

    ISCO-sanering met permanganaat van een restverontreiniging bij een chemische wasserij

     

    De activiteiten van een chemische wasserij zijn de oorzaak van een grond- en grondwaterverontreiniging met tetrachlooretheen (Per).  Vanwege de relatieve diepe stand van het grondwater op circa 4 m -mv, bevindt de verontreiniging zich in hoge concentraties in zowel de onverzadigde als verzadigde zone van de bodem. Het saneringsplan beoogde dan ook de aanpak van de verontreiniging met een bodemluchtextractiesysteem voor de onverzadigde zone en een grondwateronttrekking voor de verzadigde zone. Beide systemen zijn in 1997 opgestart. De sanering van de onverzadigde bodem is gestopt in 2000. De grondwateronttrekking onttrok in 2004 nog gemiddeld 200-300 µg·l-1. In het brongebied werden incidenteel nog concentraties van 5.000 µg·l-1 aangetroffen. Het geschatte oppervlak van de restverontreiniging was circa 75 - 100 m2.

     

    Vervolgens is een afweging gedaan om ISCO toe te passen. Vanwege de geringe biologische activiteit, de zuurstofrijke omstandigheden in het grondwater, de wens van de opdrachtgever voor minimale overlast en de lage NOD-waarde (0,5 - 1,9 g MnO4·kg-1 bodem) is besloten de restverontreiniging met permanganaat aan te pakken. Het injectiesysteem bestond uit drie injectiepunten en twee extractiepunten. Met deze configuratie kon het oxidatiemiddel gericht door de restverontreiniging worden gestuurd. Het onttrokken grondwater met eventuele sporen permanganaat werd gezuiverd op een zuivering met daarin actieve kool. Gedurende twee injectieperioden is 2.700 kg permanganaat geïnjecteerd als een 4% oplossing met een debiet van 1 m3·u-1 en een grondwaterextractie van 5 m3·u-1. De verificatiemonitoring bestond uit veldmetingen voor pH, temperatuur, redoxcondities, geleidbaarheid en permanganaatconcentraties, aangevuld met chemische analyses op Per en zware metalen. Na injectie werd een duidelijk effect gemeten op de redoxcondities en geleidbaarheid.

     

    Op basis van de permanganaat-metingen in het veld, aangevuld met boringen, werd geconstateerd dat de invloed van permanganaat op 10 m van de injectiefilters was uitgewerkt. Dit mogelijk als gevolg van de behoefte aan oxidatiemiddel van de bodem. Tijdens de actieve fase van de ISCO-sanering daalde de Per-concentratie in het grondwater beneden de detectielimiet. Tussen de eerste en tweede injectiefase stegen de Per-concentratie snel terug naar concentraties tussen de 1.000 en 2.000 µg·l-1. Na de tweede injectiefase werd eveneens nalevering geconstateerd maar de grondwaterconcentraties bleven steken tussen de 280 en 360 µg·l-1 in het brongebied. In het bron-gebied werd een vrachtreductie geconstateerd van meer dan 90% drie maanden na het beëindigen van de actieve saneringsfase.

    Voor meer uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van saneringen van diverse verontreinigingen met behulp van ISCO, zie de link.

    ]]>     Adri Nipshagen Fri, 06 Nov 2009 11:05:39 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Praktijkvoorbeelden ISCO.aspx     Grondwateronttrekking en infiltratie http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Grondwateronttrekking en infiltratie.aspx Wiki-inhoud:

    Olieverontreinigingen kunnen met een groot scala aan (in-situ) saneringstechnieken worden gesaneerd. Globaal zijn er vier basismethoden te onderscheiden: ontgraving, fysische of extractieve technieken, biologische technieken en chemische technieken. Om deze saneringsmethoden uit te voeren kennen we een aantal individuele saneringstechnieken. Eén van de individuele saneringstechnieken is grondwater onttrekking en/of infiltratie

    Klassieke grondwateronttrekking en/of -infiltratie

    Bij oliesaneringen wordt vaak één of andere vorm van grondwateronttrekking toegepast. Het saneringsprincipe bestaat hierbij uit het simpelweg steeds doorspoelen van de verontreinigde zone met schoon grondwater van buiten de vlek. Deze techniek wordt ook vaak ‘pump & treat’ genoemd.

    De klassieke grondwateronttrekkingssystemen betreffen zogenaamde zwaartekrachtbemalingen, waarbij het grondwater onder invloed van stijghoogteverschil - en dus de zwaartekracht - naar een onttrekkingsfilter toestroomt. De onttrekking geschiedt met behulp van een onderwaterpomp of met behulp van een inhangers en een boven maaiveld opgestelde (centrale) plunjerpomp of -zuigerpomp. Met behulp van een zuigerpomp kan ook een vacuümbemaling plaatsvinden, waarbij de bronnen geheel onder het grondwaterniveau gefiltert zijn.

    Het onttrokken grondwater wordt vaak eerst gezuiverd alvorens het kan worden geloosd op riolering of oppervlaktewater. Soms wordt het onttrokken water weer geïnfiltreerd. Infiltratie vraagt echter vaak een extra zuiveringsstap, vooral qua ijzer en/of slibdeeltjes om dichtslibbing van de infiltratiefilters te voorkomen.

    Doordat het in oplossing gaan van verontreiniging langzaam gaat, is deze saneringstechniek niet geschikt voor het aanpakken van kernen. De techniek is geschikt voor sanering van pluimen, waar de verontreinigingen al in oplossing zijn. Ook wordt met een klassieke grondwateronttrekking niet de smeerlaag doorspoeld. De smeerlaag is de zone rondom grondwaterstand waarin zich meestal de bulk van de olieverontreiniging bevindt. Ook daarom is deze techniek niet geschikt voor kerngebieden.

    Drijflaagverwijdering

    Soms wordt een zwaartekrachtbemaling ook gebruikt om drijflaag te verwijderen. Het idee is dan dat door de grondwaterdaling de drijflaag zich in de onttrekkingsbron verzameld. Daar kan het dan centraal worden afgeroomd. De praktijk heeft echter geleerd dat drijflagen zich in dergelijke systemen vaak maar moeizaam verzamelen. De zwaartekracht is dan de drijvende kracht, die te klein is om een drijflaag tegen de heterogeniteit en weerstand van de bodem in beweging te brengen. Alleen bij heel mobiele typen verontreinigingen, heel goed doorlatende zand/grindbodems en heel veel verontreiniging heeft deze methode van drijflaagsanering een kans.

    Zie verder drijflaagverwijdering door skimmen

    Biologische stimulatie

    Bij bodemsaneringen is het belangrijk om daar te saneren waar de verontreiniging zich bevindt. Om micro-organismen te stimuleren moeten additionele voedingsstoffen dus ter plaatse van de verontreiniging gebracht worden. Grondwater is hierbij vaak een transportmiddel. Het kan worden ingezet ter stimulatie van anaërobe of aërobe afbraakprocessen. Extra voedingsstoffen, zoals nutriënten (N & P-bron), opgeloste zuurstof(zouten) of - bij anaëroob gestimuleerde afbraak - nitraat of sulfaat, worden door middel van een grondwateronttrekking door het bodempakket verspreid. Injectie van de voedingsstoffen kan periodiek geschieden (shock load dosering) of continue via infiltratiemiddelen.

    De onttrekking/infiltratie kan worden gestopt zodra de voedingsstoffen voldoende verspreid zijn. Bij continue infiltratie van opgeloste nutriënten etc. is dichtslibbing van de infiltratiefilters een belangrijk aandachtspunt voor het ontwerp.

    Zie verder gestimuleerde biologische afbraak olie

    Zie uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van saneringen met behulp van gestimuleerde aerobe afbraak van olie, vaak in combinatie met andere technieken.

    Aanvullende informatie

    ]]>     Adri Nipshagen Thu, 15 Oct 2009 13:46:14 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Grondwateronttrekking en infiltratie.aspx     Praktijkvoorbeelden van in-situ gestimuleerde biologische afbraak http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Praktijkvoorbeelden van in-situ gestimuleerde biologische afbraak.aspx Wiki-inhoud:

    Op deze wikipagina staan drie voorbeeldprojecten waarbij in-situ gestimuleerde biologische afbraak als saneringsvariant is toegepast.

     

    Grootschalige anaërobe sanering in het centrum van Uden

     

    Wanneer een grondwaterverontreiniging een bedreiging vormt voor potentiële drinkwaterreservoirs zijn saneringsmaatregelen noodzakelijk. Dit geldt ook voor een omvangrijke grondwaterverontreiniging onder het centrum van Uden in Noord-Brabant. Daar heeft een chemische wasserij in het verleden gezorgd voor een grondwaterverontreiniging met Perchlooretheen (PER) over een oppervlak van meer dan 10 hectare en tot diepten van meer dan 15 meter onder het maaiveld.

     

    Een conventionele sanering door middel van pump and treat zou inhouden dat grote hoeveelheden grondwater moesten worden onttrokken met als neveneffect een ongewenste daling van het grondwaterpeil. Om die reden is voor de lokatie een full scale biologische in-situ sanering ontworpen.

     

    Door de grote omvang van de locatie, ongeveer 1,5 miljoen kubieke meter bodemvolume, moest een effectieve en goedkope koolstofbron worden gebruikt om het biologische afbraakproces te stimuleren. Hiervoor is protamylasse geselecteerd, een bijproduct uit de aardappelverwerkende industrie. Injectie van protamylasse resulteerde op de locatie tot een effectieve en volledige reductieve dechlorering. Hierbij werd gebruik gemaakt van dechlorerende bacteriën die reeds van nature in de bodem aanwezig waren.

     

    Voor het doseren van de koolstofbron werd gebruik gemaakt van veertien horizontale drains, die onder het centrum van Uden zijn aangebracht. De lengte van de drains varieert van 200 tot 400 meter.

     

    Monitoringsresultaten laten zien dat tussen 2002 en 2005 volledige dechlorering van PER (enkele duizenden microgrammen per liter) is opgetreden tot etheen. Op verschillende plekken zijn nog gechloreerde omzettingsproducten aanwezig. Als voorbereiding op de afronding van de actieve fase van de sanering wordt onderzocht of deze tussenproducten onder de huidige condities verder worden afgebroken.

     

     

    Directe injectie in het centrum van Haarlem

     

    In het centrum van Haarlem wordt een grondwaterverontreiniging met chloorethenen en aromaten gesaneerd met behulp van biologische afbraak. De afbraak van chloorethenen is gestimuleerd door het doseren van een protamylasse oplossing met directe injectie. De verontreiniging met aromaten breekt van nature af.

     

    Na de dosering is begonnen met de bouw van een appartementencomplex. Terwijl de nieuwbouw in uitvoering was, werd de verontreiniging ondergronds door dechlorerende bacteriën afgebroken. Inmiddels zijn de appartementen bewoond en gaat de afbraak van chloorethenen in de bodem onverstoord door.

     

    Door injectie van voedingsstoffen zijn de redoxcondities sterker gereduceerd en beschikken de dechlorerende bacteriën over voldoende koolstofbron. Beënting was niet nodig, omdat er voldoende dechlorerende bacteriën in de bodem aanwezig waren.

     

    De verontreinigingen bevonden zich vooral in een veenpakket op een diepte van ongeveer 3 meter beneden maaiveld met bronconcentraties aan chloorethenen tot 300.000 µg/l. In totaal is 6.000 kg protamylasse oplossing toegediend tot een maximale diepte van 3,5 m -mv.

     

    De protamylasse heeft zich na de injectie over het gehele pluimgebied verspreid. Het grondwater bevat één jaar na de injectie nog steeds ruim voldoende koolstofbron voor de volledige reductie van het grondwater en de afbraak.

     

    Een dalende trend in concentraties chloorethenen, een stijgende dechloreringsgraad (maat voor de hoeveelheid VOCl die is afgebroken) en een toenemende concentratie etheen/ethaan tonen aan dat afbraak van de chloorethenen verontreiniging nog steeds optreedt.

     

    Snelle biologische sanering met bioaugmentatie te Almelo

     

    Bij een chemische wasserij in Almelo is een grondwaterverontreiniging met PER en TRI gesaneerd met behulp van gestimuleerde afbraak. Hierbij werd de biologische afbraak gestimuleerd door het doseren van specifieke verontreiniging afbrekende bacteriën, koolstofbron en nutriënten.

     

    De dosering werd uitgevoerd met behulp van een recirculatiesysteem, die was aangesloten op een bovengrondse mobiele bioreactor. Oorspronkelijk bevatte de kern hoge concentratie aan PER (15.000 µg/l) en in de pluimzone waren concentraties waargenomen van enkele honderden microgrammen per liter. Het verontreinigd bodemvolume bedroeg circa 12.000 m³ en de grondwaterverontreiniging bevond zich tot circa 10 meter beneden maaiveld.

     

    De afwezigheid van geschikte voedingsstoffen, de afwezigheid van dechlorerende bacteriën en de aanwezigheid van sulfaat zorgden voor ongunstige omstandigheden voor natuurlijke afbraak. Daarom is via een recirculatiesysteem in korte tijd het verontreinigd gebied intensief doorspoeld. Het systeem werd na 4 maanden gestopt, waarna de biologische afbraak onder de geoptimaliseerde condities bleef verlopen totdat de verontreiniging volledig was afgebroken tot onschadelijke eindproducten.

    Na toediening van de voedingsstoffen en biomassa verliep de afbraak snel. Binnen acht maanden na de start van de sanering zijn de gechloreerde verbindingen bijna geheel afgebroken tot etheen (rendement is 99,2%). In het onderstaande figuur is het resultaat van de sanering in de bron weergegeven. Ook in de pluim was sprake van een snelle biologische omzetting tot etheen en ethaan. Na 14 maanden was alle verontreiniging omgezet tot etheen.

     

    Zie ook voor meer uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van saneringen met behulp van gestimuleerde aerobe biologische afbraak van diverse verontreinigingen.

    Voor meer uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van saneringen met behulp van gestimuleerde anaerobe biologische afbraak van diverse verontreinigingen.

    Terug naar Technieken voor gestimuleerde afbraak

    ]]>     Adri Nipshagen Fri, 13 Nov 2009 10:17:10 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Praktijkvoorbeelden van in-situ gestimuleerde biologische afbraak.aspx     Vastlegging van zware metalen http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Vastlegging van zware metalen.aspx Wiki-inhoud:
    Vastlegging is een saneringsmethode voor een zware metalenverontreiniging. Vastlegging kan onderverdeeld worden in een natuurlijke of gestimuleerde variant. Voor de natuurlijke variant is een beoordelingsinstrument ontwikkeld.
     
    Beoordeling van de natuurlijke vastlegging

    Voor de beoordeling van de kansrijkheid van natuurlijke vastlegging is in SKB-kader een beslissingsondersteunend systeem (BOS) ontwikkeld. De beoordeling vindt in dit systeem stapsgewijs plaats, waarbij de onderzoeksinspanning wordt opgevoerd naarmate het perspectief op haalbaarheid groeit.

    Het volledige BOS bestaat uit in hoofdlijnen uit 6 stappen.

    1. Beoordeling draagvlak en risico’s (blootstelling, verspreiding, instabiele condities).
    2. Indicatieve beoordeling technische haalbaarheid (capaciteit en stabiliteit van vastlegging).
    3. Indicatieve beoordeling beleidsmatige haalbaarheid (kosteneffectiviteit, stabiele eindsituatie).
    4. Definitieve beoordeling technische haalbaarheid.
    5. Zonodig aanvullend onderzoek en overleg bevoegd gezag.
    6. Definitieve beoordeling beleidsmatige haalbaarheid (niet uitgewerkt in het BOS).

    Het doorlopen van de stappen 0-3 resulteert in een indicatieve beoordeling van de haalbaarheid van vastlegging op een locatie. Deze beoordeling kan met beperkte inspanningen worden uitgevoerd. Het meest efficiënt is het om de indicatieve beoordeling (stap 0-3) uit te voeren als de resultaten van het nader bodemonderzoek bekend zijn (combinatie is ook mogelijk) en om de definitieve beoordeling (stap 4-5) te combineren met de uitvoering van het saneringsonderzoek.
    Voor de beoordeling van alle relevante aspecten zijn criteria ontwikkeld. Belangrijke criteria zijn ondermeer: de mate van toekomstige uitbreiding van de pluim, de stabiliteit van de vastlegging, de mate van kosteneffectiviteit in relatie tot andere saneringsvarianten en de bijdrage aan het bereiken van een stabiele eindsituatie. Het doorlopen van het BOS resulteert per stap in een go, een no-go of een aanbeveling voor nader onderzoek. Een go betekent dat verder wordt gegaan met de volgende stap van het model, een no-go betekent dat wordt geswitched van natuurlijke naar gestimuleerde vastlegging.

    Voor de beoordeling van de capaciteit en de stabiliteit van de vastlegging in stap 1 zijn respectievelijk de vastleggings- en de stabiliteitsindicator ontwikkeld. De vastlegging wordt beoordeeld op basis van een pH-/redox-diagram, waarin zowel de vorming van precipitaten als adsorptie zijn verwerkt, zie figuur 6.1.

    Beoordeling van de locatie vindt plaats door de metingen van pH en redoxpotentiaal in het diagram te plotten en de ligging van de punten te toetsen. Als adsorptie het bepalende mechanisme is, moet aanvullend worden berekend hoeveel bodemvolume nodig is voor de vastlegging van de metalen. De stabiliteit wordt beoordeeld op basis van de zuurbuffercapaciteit van de bodem en de kans op verstoring van de redoxcondities.
    Bij de definitieve beoordeling in stap 4 vereist vooral de bepaling van de totaal beschikbare vracht aandacht. Deze vracht is de som van eventuele nalevering uit de onverzadigde zone, nalevering uit de verzadigde zone en de vracht aan opgelost metaal. Uit het bodemonderzoek zijn meestal alleen de concentraties in het grondwater bekend. De nalevering uit de onverzadigde zone kan worden bepaald met uitloogproeven. De nalevering uit de onverzadigde zone kan worden gemodelleerd door aan te nemen dat de geadsorbeerde vracht door desorptie weer vrij zal komen of eventueel door uitloogproeven. Meestal zal desorptie van het aquifermateriaal de grootste bijdrage leveren aan de beschikbare vracht. In geval van een sterk verontreinigde toplaag kan deze echter ook een belangrijke bijdrage leveren.

    Zie verder Gedrag van metalen in de bodem

    Natuurlijke vastlegging in de praktijk

    In het kader van de ontwikkeling van het BOS zijn negen praktijklocaties beoordeeld. Het doorlopen van de stappen 0-2 resulteert voor 7 van de 9 onderzochte sites in een go voor natuurlijke vastlegging. Twee locaties vallen in stap 0 af op basis van ontoelaatbare verspreidingsrisico’s van de nevenverontreiniging met gechloreerde oplosmiddelen (VOCl). Op deze sites is gestimuleerde vastlegging wel mogelijk en deze techniek is goed te combineren met gestimuleerde afbraak van VOCl. In stap 1 volgt voor alle resterende sites een go op basis van de haalbaarheid van adsorptie-bepaalde vastlegging. Op veel sites zal de pluim eerst nog toenemen. Deze toename leidt meestal niet tot risico’s bij bedreigde objecten. De metaalbinding blijkt op alle sites op lange termijn stabiel. Op basis van een eerste afweging van saneringsvarianten is natuurlijke vastlegging op de meeste sites waarschijnlijk de meest kosteneffectieve methode voor sanering van de pluim. Zeker is dat natuurlijke vastlegging op veel locaties gecombineerd moet worden met een bronsanering.

    Een vijftal locaties is uitgebreider onderzocht. In de praktijk is de verspreiding vaak een factor 2 groter dan wordt voorspeld met stroombaan-modellering. De belangrijkste oorzaken voor verschillen tussen de praktijk en de modelresultaten zijn:

    • De bronsterkte/omvang van de totale mobiele vracht wordt onderschat.
    • De verontreinigingssituatie of geohydrologie is te complex voor een stroombaanmodellering.

    De betrouwbaarheid van de voorspelling kan worden vergroot door betere schattingen te maken van de beschikbare vracht.

    Op enkele kleinere locaties is krimp of stabiliteit van pluimen waargenomen, maar op locaties met een omvangrijke verontreiniging en een nog actieve bronzone zal de pluim eerst nog groeien. Deze groei kan een bottleneck vormen voor de praktijktoepassing van NV, aangezien er veelal geen stabiele eindsituatie binnen 30 jaar wordt bereikt.
    Anderzijds zal er op veel locaties ook dan geen sprake zijn van actuele risico’s. Gestimuleerde vastlegging kan een alternatief zijn als de verspreiding bij natuurlijke vastlegging onacceptabel is.

    Natuurlijke vastlegging wordt al toegepast als saneringsmethode of welwillend beschouwd op vier van de vijf onderzochte locaties. Voor acceptatie door het bevoegd gezag zijn de volgende drie aspecten van groot belang: 

    • Het toepassen van het ontwikkelde BOS, dat breed gedragen is.
    • Beperkte en/of beheersbare risico’s voor het geval vastlegging niet voldoende werkt.
    • Verdere onderbouwing op basis van veld- en laboratoriumonderzoek.

    Praktisch gezien is natuurlijke vastlegging het meest kansrijk voor verontreinigingen met een beperkte omvang of voor pluimen van omvangrijke verontreinigingen, in combinatie met bronmaatregelen.
    Randvoorwaarde is dat de vastleggingscapaciteit van de bodem zodanig is dat een verdere groei van de pluim beperkt is of dat alternatieven praktisch gezien onhaalbaar zijn.

    Gestimuleerde vastlegging

    Stimulatie van de vastlegging is mogelijk door:

    • vorming van slecht oplosbare precipitaten, zoals sulfiden;
    • vergroting van de adsorptie-capaciteit van de bodem, bijvoorbeeld door pH-correctie;
    • een combinatie van 1 en 2.

    In de praktijk wordt vooral uitgegaan van de injectie van organische substraten, zoals melasse. Hierdoor wordt de activiteit van sulfaatreducerende bacteriën gestimuleerd. Sulfaat is vaak al aanwezig of kan worden toegevoegd. De gevormde metaalsulfiden zijn dermate slecht oplosbaar dat lage concentraties in oplossing haalbaar zijn. Een andere aanpak, die op locaties met een lage pH is toegepast, is de injectie van een neutraliserende stof, zoals natriumbicarbonaat.

    De belangrijkste randvoorwaarden bij gestimuleerde vastlegging zijn:

    • De doorlatendheid van de bodem moet voldoende hoog zijn om injectie van substraten mogelijk te maken.
    • De gevormde metaalverbindingen moeten op lange termijn stabiel zijn.

    De stabiliteit van de verbindingen kan worden beoordeeld met de vastleggingsindicator uit het 'BOS zware metalen'. Ook moet er voldoende informatie zijn over de macrosamenstelling van het (bovenstroomse) grondwater en eventuele veranderingen in de condities op de locatie.
    In theorie kan de stabiliteit van verbindingen als sulfiden ook worden gehandhaafd door periodiek een organisch substraat te doseren, maar dit moet dan ‘eeuwig’ worden voortgezet. 

    belangrijkste voordelen van gestimuleerde vastlegging zijn:

    • Sanering is in een relatief kort tijdsbestek mogelijk (veel korter dan natuurlijke vastlegging).
    • Uitbreiding van de pluim wordt voorkomen.

    Het grootste nadeel ten opzichte van natuurlijke vastlegging wordt gevormd door de hogere kosten. Ook zal het niet op elke locatie mogelijk zijn om de gewenste stabiliteit te bereiken. Gestimuleerde vastlegging is te combineren met gestimuleerde VOCl afbraak. Er is enige praktijkervaring opgedaan met deze aanpak en er zijn diverse pilots uitgevoerd, ondermeer bij de verzinkerij Dieren. Op deze locatie was geen zekerheid over de stabiliteit van de sulfiden, omdat het grondwater aëroob is en snel stroomt.

    Zie uitgebreide voorbeelden (cases)     (Soilection) van toepassing van in situ metaalprecipitatie.

    Laboratorium onderzoek

    Er is veel bekend over de chemie van metalen en over adsorptieprocessen. De vastlegging van metalen kan daarom in veel gevallen betrouwbaar worden gemodelleerd. Toch kan laboratoriumonderzoek naar de vastlegging zinvol zijn. Redenen hiervoor zijn:

    • Bevorderen acceptatie door het bevoegd gezag.
    • Kwantificeren van natuurlijke sulfideprecipitatie. Dit proces wordt gelimiteerd door de beschikbaarheid van de natuurlijke organische stof.
    • Onderzoek van gestimuleerde vastlegging: aantonen dat de sulfaatreductie op gang komt; de optimale substraatdosering vaststellen en dergelijke.

    Het BOS zware metalen bevat richtlijnen voor de uitvoering van laboratoriumonderzoek en een aantal resultaten. Ter illustratie wordt in figuur 6.2 het verloop getoond van de cadmiumconcentratie bij langdurige zuurstofloze schudproeven, waarbij natuurlijke sulfideprecipitatie kan optreden. Ten slotte is in figuur 6.3 een kolomopstelling afgebeeld, waarin gestimuleerde sulfideprecipitatie wordt onderzocht.

    Zie verder bioschermen of geactiveerde zones

    Referenties en aanvullende informatie

    ]]>     Adri Nipshagen Mon, 19 Oct 2009 14:26:42 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Vastlegging van zware metalen.aspx     In-situ afbraaktechnieken VOCl http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/In-situ afbraaktechnieken VOCl.aspx Wiki-inhoud:

    In-situ afbraaktechnieken zijn saneringstechnieken die de afbraak van VOCl in de bodem versnellen. De VOCl wordt niet, zoals bij extractieve saneringstechnieken, onttrokken aan de bodem en bovengronds verwerkt. Onder in-situ afbraaktechnieken vallen de volgende technieken:

    • Natuurlijke afbraak (MNA)
    • Biorestauratie
    • Chemische oxidatie (ISCO)
    • Chemische reductie met ijzer

    Een eerste screening (‘quick scan’) van de toepasbaarheid van technieken voor het verwijderen van VOCl kan worden gemaakt op basis van de 'toepasbaarheidstabel', waarin de sterkst onderscheidende factoren zijn opgenomen. Combinaties van technieken zijn hier niet in opgenomen, maar kunnen in de praktijk leiden tot een hogere efficiëntie.

    Natuurlijke afbraak (MNA)

    VOCl kan in de natuur worden afgebroken via biologische afbraakmechanismen (en eventueel abiotische afbraak mechanismen). De natuurlijke biologische afbraak is het gevolg van het metabolisme van micro-organismen en is afhankelijk van milieuomstandigheden zoals pH, temperatuur, redoxomstandigheden, aanwezigheid van andere verontreinigingen en de beschikbaarheid van nutriënten en elektronendonoren- /acceptoren.
     
     
    Periodiek dient getoetst te worden of de saneringsdoelstelling met behulp van de natuurlijke afbraak gehaald wordt binnen de termijn die daarvoor staat. Er wordt daarom ook wel gesproken van gemonitoorde natuurlijke af braak of ‘MNA’, waarbij zowel gemeten als gemodelleerd wordt. Het gebruik van een modelsimulatie voor de voorspelling van het saneringsverloop is onontbeerlijk omdat processen slechts gevolgd worden en er niet direct gestuurd wordt. MNA is geschikt voor de pluimaanpak. Voor de verwijdering van de bron, waar puur product of hoge VOCl-gehalten in de grond voorko men (beperkte beschikbaarheid en toxiciteit voor micro-organismen), dient een andere techniek geselecteerd te worden. Bij gebruik van MNA als (onderdeel van een) sanering dient doorgaans rekening te worden gehouden met een saneringsduur (of monitoringsinspanning) van minimaal 5 jaar.

    BiorestauratieBiorestauratie

    Biorestauratie is gericht op gestimuleerde oxidatieve of reductieve biologische af braak van VOCl. De biologische af braak kan gestimuleerd worden door:

    • toevoeging van zuurstof of een andere oxidator (oxidatieve af braak), of
    • toevoeging van een substraat/koolstof bron (reductieve dechlorering), en/of
    • toevoeging van nutriënten, indien hoge VOCl-concentraties voorkomen in een arme bodem, en/of;
    • toevoeging van geschikte micro-organismen (enten), indien deze ontbreken en/of;
    • verhoging van de bodemtemperatuur.

    De uitvoeringsvormen van biorestauratie zijn velerlei. De meest gebruikte voor VOCl zijn:

    • de injectie of infi ltratie van opgelost substraat (zoals melasse) via de waterfase, veelal in combinatie met een (tijdelijk) onttrekkingssysteem waarmee het substraat door de bodem heen wordt getrokken ter vergroting van het invloedsgebied;
    • de injectie of infi ltratie van vloeibaar substraat (zoals plantaardige oliën), die meestal langzaam wordt vrijgegeven aan het grondwater (‘slow release’);
    • persluchtinjectie met een laag debiet (biospargen) voor enkelvoudige VOCl zoals vinylchloride.

    Biorestauratie is doorgaans geschikt voor de pluimaanpak (zie ook MNA). De saneringsduur van biorestauratie bedraagt veelal 2 tot 5 jaar. Als beheersmaatregel kan biorestauratie in een scherm constructie (bioscherm) worden ingezet.

    Zie uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van saneringen van VOCl-verontreiniging met behulp van biorestauratie/gestimuleerde natuurlijke afbraak.

    Chemische oxidatie (ISCO)

    Een VOCl-verontreiniging kan in-situ chemisch geoxideerd worden door het toevoegen van oxidatiemiddelen. Veelgebruikte oxidatiemiddelen zijn Fenton’s reagens (waterstofperoxide met Fe(II) als katalysator) en permanganaat. Het oxidatiemiddel wordt hierbij als oplossing direct in de zone met verontreiniging geïnjecteerd of geïnfiltreerd, met behulp van verticale filters of lansen. De eindproducten van chemische oxidatie van VOCl zijn idealiter water, kooldioxide en chloride. Bij Fenton’s reagens gaat het voornamelijk om non-specifieke radicaalreacties. Permanganaat grijpt specifiek aan bij dubbele bindingen, zoals bij chloorethenen. Daarbij vindt oxidatie plaats volgens:

    C2HyClx + 2KMnO4 2CO2 + 2K+ + yH+ + 2MnO2 + xCl-

    Soms is een combinatie nodig met:

    • een beperkte grondwateronttrekking, om verdringing van de verontreiniging door de geïnjecteerde hoeveelheid oplossing te voorkomen
    • een BLE, om uitdamping van producten te voorkomen.

    ISCO is in eerste instantie geschikt voor intensieve bronverwijdering. De doorlatendheid, heterogeniteit en matrixbehoefte van de bodem en de combinatie van verontreiniging met de juiste oxidant bepalen het rendement van de sanering. Andere aandachtspunten zijn mogelijke aantasting van ondergrondse infrastructuur en oxidatie van veenlagen met als gevolg zettingen.De saneringsduur bedraagt meestal enkele maanden tot een jaar (inclusief wachttijd na injectie). Na ISCO is veelal nog een andere techniek nodig om het achtergebleven, minder bereikbare deel van de VOCl-verontreiniging te verwijderen (‘polishen’).

    Zie verder in-situ chemische oxidatie

    Zie uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van ISCO saneringen van VOCl-verontreiniging.

    Chemische reductie met ijzer

    Chemische reductie (of ISCR) wordt veelal toegepast in de vorm van doorlatende reactieve schermen (beheersing) gevuld met granulair nulwaardig (metallisch) ijzer. Chemische reductie wordt veelal toegepast in de vorm van doorlatende reactieve schermen (beheersing) gevuld met granulair nulwaardig (metallisch) ijzer. Tijdens passage door natuurlijke stroming wordt het grondwater ontdaan van VOCl. Het nulwaardige ijzer, met een deeltjesgrootte van >50 μm, wordt daarbij geoxideerd en de verontreiniging gereduceerd volgens:

    RCl + H+ + Fe0  ->  RH + Fe2+ + Cl-

    De huidige reactieve ijzerschermen zijn veelal sleufconstructies gevuld met ijzerdeeltjes die loodrecht op de stromingsrichting van het grondwater staan. Aan de onderzijde wordt de sleufconstructie idealiter door een scheidende laag begrensd. Dit systeem leent zich bij uitstek om in de pluim direct stroomafwaarts van de bron, waar nog hoge VOCl-concentraties aanwezig zijn, toe te passen. Vooral in de VS en Canada is veel ervaring opgedaan met deze techniek. Het granulaat gaat 30-100 jaar mee. Voornaamste aandachtspunten zijn de doorlatendheid van het scherm, de situering ten opzichte van de stromingsrichting van het grondwater en de mogelijke afname van de doorlatendheid als gevolg van de vorming van gassen zoals waterstof en methaan.

    Zie uitgebreide voorbeelden (cases) (Soilection) van saneringen van VOCl-verontreinigingen met behulp van ISCR.

    De toepassing van nulwaardig ijzer in andere vormen is nog in ontwikkeling. Zo onderzoekt men de toepassing van nanodeeltjes (< 1 μm) met een grotere reactiviteit en de inzetbaarheid in brongebieden als slurry (emulsie met olie).

    Referenties en aanvullende informatie

    ]]>     Steven van Luipen Mon, 14 Apr 2008 10:15:34 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/In-situ afbraaktechnieken VOCl.aspx     Saneringsmethoden olie http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Saneringsmethoden olie.aspx Wiki-inhoud:
    Olieverontreinigingen kunnen met een groot scala aan (in-situ) saneringstechnieken worden gesaneerd. Globaal zijn er vier basismethoden te onderscheiden: ontgraving, fysische of extractieve technieken, biologische technieken en chemische technieken. Om deze saneringsmethoden uit te voeren kennen we een aantal individuele saneringstechnieken.
     
    Ontgraving

    Olieverontreinigingen beperken zich door hun karakter vaak tot de ondiepe bodem, de smeerzone, en zijn daarmee vaak eenvoudig bereikbaar voor ontgraving. Afhankelijk van de situatie, omvang en het te behalen saneringsdoel worden verontreinigingen volledig weg gegraven of wordt alleen de kern weggenomen ten behoeve van bronverwijdering.

    De ontgraven grond wordt off-site gereinigd of wordt on-site gereinigd, bijvoorbeeld door middel van biopiling (biologische grondreiniging). De saneringsduur varieert van dagen tot enkele weken afhankelijk van de omvang. In de Nederlandse situatie is vaak een tijdelijke bouwputbemaling nodig om ‘in den droge’ te kunnen ontgraven.

    De na de grondsanering resterende grondwaterverontreiniging of pluim wordt óf enige jaren op stabiliteit gecontroleerd, óf actief aangepakt door middel van in-situ saneringsmethoden, vaak een pump & treat aanpak of stimulatie van de biologische afbraak.

    In geval van drijflagen is ontgraving vaak een snelle, kosteneffectieve en betrouwbare methode ten opzichte van in-situ methoden. Natuurlijk moet de drijflaag dan wel eenvoudig bereikbaar zijn voor ontgraving.

    Ontgraving heeft wel als nadeel dat dampen vrij kunnen komen, vooral bij vluchtige oliën, drijflagen of aromatische koolwaterstoffen. Hierdoor wordt de atmosfeer belast en ontstaan blootstellingsrisico’s en geuremissies, zowel voor de saneerders als eventuele omwonenden en omgeving.

    Fysische, extractieve saneringen

    Fysische saneringstechnieken kenmerken zich op mobilisatie en extractie van verontreiniging uit de bodem. Aan grond gebonden verontreinigingen of soms ook puur product zullen altijd eerst in oplossing moeten gaan of verdampen. De vrijkomende verontreinigingen - dampen, verontreinigd grondwater en/of puur product - worden boven maaiveld behandeld.

    Biologische saneringen

    Biologische saneringstechnieken kenmerken zich door het stimuleren van natuurlijke, biologische afbraakprocessen van verontreiniging. Alleen opgeloste verontreiniging kunnen door micro organismen worden aangepakt. Aan grond gebonden verontreinigingen of puur product zullen dus eerst moeten oplossen.

    • Aërobe afbraak
      Bij toepassing van aerobe biologische in-situ technieken worden de olieverontreinigingen volledig onder de grond afgebroken tot onschuldige eindproducten. Actieve stimulatie van olieverontreinigingen vindt vaak plaats door het creëren van een aëroob bodemmilieu, in combinatie met doseren van extra nutriënten. Hierbij ontstaat biomassa, warmte en water en koolstofdioxide.
    • Anaërobe afbraak
      De van nature optredende anaërobe afbraak gaat vaak erg traag en is vaak onvolledig. Stimulatie van anaërobe afbraak van BTEX wordt wel toegepast. In plaats van zuurstof fungeren dan sulfaat of nitraat als de electronenacceptor. Alleen de mobiele
    • Typen oliën
      Alleen de mobiele, lichtere oliefracties en aromatische componenten zijn aëroob goed biologisch afbreekbaar tot een ketenlengte C10, hooguit C12. Anaërobe afbraak is tot op heden alleen van aromatische verbindingen aangetoond.
    • Gefaseerde aanpak
      Wanneer sprake is van een zeer ernstige olieverontreiniging bijvoorbeeld met puur product, dan wordt stimulatie van de natuurlijke afbraak vaak als tweede fase van een sanering ingezet. Eerst wordt dan de bulk van de verontreiniging verwijderd door middel van fysisiche en/of chemische saneringstechnieken. De restverontreiniging wordt dan door middel van gestimuleerde of natuurlijke afbraak biologisch verwijderd. Bij biologische gestimuleerde saneringen is bovengronds geen lucht- en/of waterzuivering nodig. Zie de techniektabel welke individuele in-situ technieken geschikt zijn om een biologische sanering uit te voeren.

    Zie verder de cahiers Natuurlijke afbraak of in-situ gestimuleerde biologische afbraak

    Chemische saneringen

    Chemische saneringen kenmerken zich door het afbreken van de verontreinigingen door injectie van oxidatieve of reductieve chemicaliën. Olie- en aromatenverontreinigingen worden oxidatief gereduceerd door injectie van waterstofperoxide (Fenton’s reagens), ozon of combinaties hiervan. Dit proces wordt ook wel in-situ chemische oxidatie genoemd (ISCO). Andere oxidatiemiddelen zijn natrium- of kaliumpermanganaat of (geactiveerde) persulfaat. Met uitzondering van waterstofperoxide - dat vaak in grote hoeveelheden wordt geïnjecteerd - kunnen alleen opgeloste verontreinigingen door de chemicaliën worden aangepakt. Aan grond gebonden verontreinigingen of puur product zullen dus eerst moeten oplossen. De doorlatendheid, heterogeniteit en matrixbehoefte bepalen mede het rendement van de sanering. Andere aandachtspunten zijn mogelijke aantasting van ondergrondse infrastructuren en oxidatie van veen-lagen met mogelijk zettingen als gevolg.

    Net als bij biologische processen zijn alleen de mobiele, lichtere oliefracties en aromatische componenten zijn aëroob goed chemisch afbreekbaar tot een ketenlengte C10, hooguit C12. Bij olie- en aromatenverontreinigingen wordt meestal Fenton’s reagens als oxidatiemiddel gebruikt.

    Zie verder Chemische oxidatie van olie of het cahier In-situ chemische oxidatie

    http://www.soilection.nl/index.php?groups_search_type=or&sel_contam_id%5B%5D=mineral_oil&sel_technics_id%5B%5D=28&source_plum%5B%5D=doesntmatter&zone%5B%5D=doesntmatter&soil_drain_type%5B%5D=doesntmatter&duration%5B%5D=doesntmatter&site_disturb%5B%5D=doesntmatter&task=getzoekenresuts&option=com_zoeken&Itemid=27

    Aanvullende informatie

    ]]>     Adri Nipshagen Thu, 15 Oct 2009 13:18:50 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Saneringsmethoden olie.aspx     Achtergrondinformatie en informatiebronnen zware metalen http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Achtergrondinformatie en informatiebronnen zware metalen.aspx Wiki-inhoud:

    Voor het schrijven van de Soilpedia startpagina 'zware metalen' is gebuik gemaakt van het cahier 'zware metalen. Verder is gebruik gemaakt van de ervaring van de schrijvers, literatuur waaronder NOBIS- en SKB-rapporten en internetbronnen. Het onderwerp zware metalen is dermate breed dat het onmogelijk is om alle aspecten uit te diepen. Daarom wordt in dit hoofdstuk een aantal bronnen genoemd waar aanvullende informatie is te vinden.

    In Nederland wordt door diverse instituten en universiteiten op hoog niveau onderzoek gedaan naar gedrag en risico’s van zware metalen. Navolgend wordt een (niet volledig) overzicht gegeven, waarbij accenten worden genoemd waarin de betreffende instelling uitblinkt. Op de websites van de instellingen is veel informatie te vinden.

    Alterra (www.alterra.wur.nl)
    Metalen in landbodems, vooral onverzadigde zone, opname door organismen.

    ECN (www.ecn.nl)
    Uitlooggedrag van grond en bouwstoffen en achterliggende processen.

    RIVM (www.rivm.nl)
    Basisdocumenten per metaal (state of the art van de kennis), risicobeoordeling.

    RIZA (www.rijkswaterstaat.nl/rws/riza, zie ook site biochem)
    Metalen in waterbodems en uiterwaarden (onder andere omzettingen, biobeschikbaarheid

    TNO-NITG (www.tno.nl) (gebruik zoekbalk) Metalen in grondwater en landbodems, ook diepere ondergrond.

    WUR (www.soq.wur.nl) Metalen in landbodems, vooral onverzadigde zone, modelmatige beschrijving van adsorptie-processen. Informatie over saneringstechnieken, ontwikkelingen daarin en beoordeling van verontreinigingen is ondermeer te vinden op de volgende websites:

    www.skbodem.nl Informatie over lopende en afgesloten SKB- en NOBIS-projecten.

    www.bodemrichtlijn.nl De digitale uitgave van het Handboek bodemsaneringstechnieken bevat ook informatie over zware metalen.

    www.epa.gov US Environmental Protection Agency, informatie over stoffen en saneringstechnieken.

    www.bodem.startpagina.nl  Veel verwijzingen, ook naar sites waar informatie over zware metalen is te vinden.

    Bronnen 

    Heayy metals (Wikipedia)
    Loodvergiftiging (OSHA)
    Minamata disease (Wikipedia)
    Provincie Noord-Brabant

    Aanvullende informatie
    ]]>     Adri Nipshagen Tue, 20 Oct 2009 08:04:13 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Achtergrondinformatie en informatiebronnen zware metalen.aspx     CO2-opslag http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/CO2-opslag.aspx Wiki-inhoud:
    Ondergronds opslaan van koolstofdioxide (CO2) voorkomt dat dit gas in de lucht komt en bijdraagt aan het broeikaseffect. Om CO2 op te slaan is het nodig het gas af te vangen en te vervoeren naar de opslaglocatie. Dit wordt Carbon Capture and Storage (CCS) genoemd. De overheid heeft plannen om in Noord-Nederland een opslag te realiseren. [1]
     
    CCS is de techniek waarmee fossiele brandstoffen (bijna) klimaatneutraal kunnen worden toegepast. Door het broeikasgas CO2 dat uit de verbranding van deze koolwaterstoffen ontstaat af te vangen en op te slaan komt die CO2 niet in de atmosfeer terecht. Toepassing van CCS bij energieopwekking wordt ook wel 'schoon fossiel' genoemd. Er komen bij toepassing van CCS wel afvalgassen vrij die niet worden opgevangen. CCS is een verzamelnaam van veel verschillende opties voor het afvangen, het transporteren en het ondergronds opslaan van CO2. CCS kan ook worden toegepast in de industrie, bijvoorbeeld bij cement-, kunstmest- of staalproductie, waarbij ook CO2 vrijkomt. Onderdelen van CCS worden wel al gebruikt, maar complete CCS-ketens worden nog niet op grote schaal toegepast. Toepassing op enige schaal wordt op zijn vroegst verwacht na 2015. [3]
     
    Project Barendrecht
     
    Het CO2-opslagproject in Barendrecht gaat niet door. Het verlenen van vergunningen is stilgelegd. Dat heeft minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie op 4 november 2010 bekend gemaakt in een brief aan de Tweede Kamer. De vertraging van het CO2-opslagproject met ruim 3 jaar en het volledige gebrek aan lokaal draagvlak zijn genoemd als de voornaamste redenen om te stoppen. Wel vindt de minister de opgedane ervaringen buitengewoon waardevol voor de verdere ontwikkeling van CO2-opslag in Nederland. [2]
     
    Figuur 1. Opslag in Barendrecht in schema (Bron: Shell [2])
     
     
     
    Referenties
    1. Rijksoverheid, CO2-opslag. Available from: http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/co2-opslag
    2. Shell, Barendrecht CO2 opslag. Available from: http://www.shell.nl/home/content/nld/environment_society/co2_storage/
    3. Wikipedia, CO2-opslag en -afvang. Available from: http://nl.wikipedia.org/wiki/CO2-afvang_en_-opslag
    ]]>     Sharepoint Beheer Sun, 12 Dec 2010 19:53:44 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/CO2-opslag.aspx     Stoftransport http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Stoftransport.aspx Wiki-inhoud:

    Het transport van stoffen in de bodem gebeurt door fysische of chemische transportprocessen.

    • Fysische transportprocessen zijn bijvoorbeeld het meebewegen van stoffen met de grondwaterstroming of het omlaag zakken van vloeistoffen in de onverzadigde bodem.
    • Bij chemische transportprocessen gaan de stoffen reacties aan met de bodem, en verandert de aard van de stof.
    Iedere verontreiniging heeft specifieke transporteigenschappen. Stoftransport beïnvloedt mechanismen als de groei van micro-organismen en planten, afbraak van verontreinigingen bijvoorbeeld chemische oxidatie. Daarom is begrip van transportprocessen in de bodem essentieel voor het inschatten van de duur en kosten van een in-situ sanering.

     
    Transport met grondwater
     
    Als de bodem verzadigd is met grondwater vindt transport van oplosbare stoffen vooral plaats door grondwaterstroming. Er is dan sprake van advectief transport of dispersie. Of en hoeveel grondwaterstroming optreedt is afhankelijk van bodemeigenschappen en omgeving. Ook kunnen lokale verstoringen van de bodemopbouw (oude wortelkanalen, zandbanen, riooltracés) en grondwateronttrekkingen het stromingsprofiel beïnvloeden. Als de grondwaterstroming gering is, maar ook bij overgangen van bodemtypen en bij het oplossen van puur product, is diffusie het dominante proces. Bij transport met grondwater verplaatst de stof zich meestal horizontaal, hoewel door kwel of inzijging ook verticale stroming voor kan komen. Soms treedt retardatie op: vertraging van het transportproces doordat de stof zich tijdelijk bindt aan de bodemmatrix.
     
    Fysisch transport van vloeistoffen in de bodem
     
    Als de bodem niet verzadigd is met grondwater zal een vloeistof die in de bodem dringt zich in verticale richting gaan bewegen; Afhankelijk van de dichtheid van de vloeistof zal deze blijven “drijven” op het grondwater of er juist in wegzakken, zie figuur 1. Deze vorm van transport noemen we dichtheidsstroming. Bij vloeistoffen die de bodem in zakken hangt de verspreiding af van de bodemstructuur, en de daarmee samenhangende capillaire krachten van het water. Daarnaast speelt het voorkomen van slechtdoorlatende klei- en veenlagen in de bodem een rol.

    Figuur 1. Overzicht van de diverse processen, die het transport van stoffen in de bodem beinvloeden.

     
    Reacties van stoffen met de bodem
     
    Bij reactief stoftransport gaat het om de afbraak, omzetting of vastlegging van verontreinigingen en hulpstoffen. Zo kan de verspreiding van een bodemverontreiniging gestopt worden als de verontreinigende stof gedurende het transport wordt afgebroken. Er kan dan een dynamisch evenwicht ontstaan tussen de aanvoer en de afbraak van de verontreiniging (een stabiele eindsituatie). Ook kan de stof na een reactie neerslaan, zoals bij zware metalen wel gebeurt, of omgezet worden naar een andere stof of fase met andere eigenschappen.
     
    Modellen
     
    Modellen voor stoftransport worden gebruikt om bovenstaande transportverschijnselen, en daarmee de verspreiding van verontreinigende stoffen, beter te begrijpen. Hierbij is het belangrijk dat de beschikbare informatie en het model goed op elkaar zijn afgestemd: Gecompliceerde modellen gebruiken heeft pas zin als er voldoende informatie is over het bodemprofiel en de ruimtelijke variatie daarin.
     
    Referenties
     
    Achtergrondinformatie en informatiebronnen
    Colofon
    ]]>     Adri Nipshagen Tue, 10 Nov 2009 12:14:31 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Stoftransport.aspx     Slimme verbindingen ondergrond en bovengrond http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Slimme verbindingen ondergrond en bovengrond.aspx Wiki-inhoud:
    Het wordt steeds drukker in de ondergrond. Bekende voorbeelden van drukte zijn kabels&leidingen en interferentie van bodemenergiesystemen. Maar wat te denken van grondwaterwinning, het gebruik van de bodem als reactorvat voor de afbraak van bodemverontreiniging, ondergrondse parkeergarages en tunnels, tijdelijke berging van hemelwater. En de draagfunctie van de bodem, de functie van de bodem in klimaatregulatie en voedselvoorziening. En tenslotte de bodem als archief voor archeologische waarden.

    Lagenbenadering als kapstok

    De lagenbenadering beschrijft de directe verbinding tussen de ondergrond en de andere lagen c.q. de verbinding tussen de onder- en bovengrond. De lagenbenadering onderscheidt drie lagen:

    • Ondergrond
    • Netwerken
    • Occupatie

    verbinding ondergrond en bovengrond

     

    De lagenbenadering onderscheidt drie lagen:

     

    De ondergrond kent een lange ontstaansgeschiedenis en is kwetsbaar; belangrijke veranderingen vergen al gauw meer dan een eeuw tijd. Daarom is een zorgvuldige omgang gewenst en is de ondergrond medestructurerend voor de bovenliggende lagen: de netwerken en de occupatie.

    Netwerken kennen hoge aanloopkosten en lange aanlooptijden. Belangrijke veranderingen in deze laag duren circa 20 tot 80 jaar. Deze netwerken vormen een belangrijke voorwaarde voor stedelijke en economische dynamiek.

     

    De occupatielaag kent een hoge veranderingssnelheid. Veranderingen voltrekken zich veelal binnen één generatie (10 tot 40 jaar). De occupatielaag bestaat uit de gebruikspatronen die mede voortkomen uit het menselijk gebruik van de ondergrond en de netwerken.

     

    De ondergrondlaag maakt geen onderscheid in ondiepe en diepere ondergrond. De diepere ondergrond wint aan belang gegeven vragen op het gebied van energie en opslag van stoffen. De diepe ondergrond wordt steeds vaker gezien als oplossing voor de realisatie van duurzaamheidsdoelen. Voor een duurzaam gebruik en beheer van de gebruiksfuncties in de diepe ondergrond is eveneens de lagenbenadering toepasbaar. Voor toekenning van gebruiksfuncties aan de diepere ondergrond  is analyse relevant  van:

    • Mogelijke effecten van de diepe gebruiksfunctie op bodem- en waterlaag en occupatielaag
    • Mogelijkheid tot combinatie van diepe gebruiksfuncties
    • Interferentie tussen de diepe gebruiksfunctie en de bodem- en waterlaag
    • Relatie tussen de diepe gebruiksfunctie en occupatielaag
    • Temporele aspect van de gebruiksfunctie.

    (bron: TNO studie over Diep en duurzaam , SKB)

     

    Verbinding ondergrond en bovengrond

    De beschrijving van de lagenbenadering illustreert de directe verbinding tussen de ondergrond en de andere lagen c.q. de verbinding tussen de onder- en bovengrond. Voor elk gebied of perceel (bebouwd of onbebouwd) spelen vragen die te maken hebben met eigenschappen van de ondergrond (kan ik (ver)bouwen, onder welke condities en met welke effecten), maar ook met netwerken (hoe is dit gebied verknoopt in netwerken). Door zogenoemde organiserende principes (zoals gesteld door de SER) toe te passen zijn slimme verbindingen tussen de lagen en tussen ondergrond en bovengrond mogelijk.
    Voorbeelden van dergelijke principes zijn:

    • Gebruik kwelgebieden voor natuurontwikkeling
    • Bouwen: hoog en droog boven laag en nat
    • Benut cultuurhistorische waarden
    • Ontzie kwetsbare bodems
    • Sluit aan op natuurlijk reliëf
    • Plan niet om verontreinigde locaties heen
    • Benut ecologische potentie van de bodem en grondwater
    • Hou belangrijke grondwaterstromen in stand
    • Voorkom bodemafdekking
    • Schep geen situaties die te nemen saneringsmaatregelen belemmeren
    • Bescherm drinkwatergebieden

    (bronnen Sg Haaglanden, 2003, Milieu in ruimtelijke plannen (MIRUP) en HandreikingDRO thema bodem)

    Voor bodemprincipes zie ook SKB- project Aan het werk met visie (blz. 11)

     

    Verbinding van ondergrondthema's

    Door ondergrondthema’s op een slimme manier te combineren is voor gebiedsontwikkeling meerwaarde te creëren. Voorbeelden zijn (Bronnen o.a. Pionieren in de ondergrond en Ontdek de stadsbodems):

     

    Mogelijke  combinaties

     

    Voorbeeld

    Bodemsanering in combinatie met aanleg WKO-systeem

    +

    Utrecht,  Centrumgebied

    Eindhoven, StrijpS

    Apeldoorn,  Hoenderparkweg

    Herstructurering woonwijk in combinatie met vernieuwing rioleringen, aanleg WKO-systeem en bodemsanering.

    (gebiedsgericht grondwaterbeheer) 

    ++

    Arnhem, Presikhaaf

    Tilburg, Spoorzone

     

    Grondverzet voor sanering in combinatie met ondergrondse parkeergarage

    +

    Haarlem Raaks

    Zaamdam, parkeergarage gedempte gracht

    Grondverzet voor sanering in combinatie met waterberging (en hergebruik grond voor geluidswal)  

    +

    Hoogvliet A15

    Ondergrondse parkeergarage tevens waterberging (noodsituaties)

    +

    Rotterdam Museumpark

    Combineren van kabels en leidingen, afvaltransport  en warmte/koudetransport in ondergrondse tunnel

    +

    Arnhem Centraal

    Metrobuis over een rivierduin

    +

    Rotterdam – Delftse Poort

    Ondergronds bouwen en archeologie

    +

    parkeergarage Woerden, tramtunnel Den Haag

     

    De Redeneerlijn ondergrond verschaft voor ingrepen in de ondergrond inzicht in de effecten hiervan op andere functies in de ondergrond. Aan de orde komen o.a. bodemenergie, geothermie, ondergronds bouwen, winning van delfstoffen, opslag van stoffen in de diepe ondergrond en drinkwaterwinning.

     
    terug naar introductiepagina: ruimtelijk relevante ondergrondthema's
    ]]>     Adri Nipshagen, Erik de Vries Thu, 26 Apr 2012 19:32:49 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Slimme verbindingen ondergrond en bovengrond.aspx     Reactieve schermen http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Reactieve schermen.aspx Wiki-inhoud:
    Als het niet mogelijk is de bron van een verontreiniging aan te pakken, kunnen reactieve schermen worden ingezet om verspreiding van de verontreiniging met het grondwater tegen te gaan. Reactieve schermen worden in de bodem geplaatst om verontreinigende stoffen uit de natuurlijke grondwaterstroom te verwijderen. Het scherm werkt als een filter: Het laat grondwater ongehinderd door (=permeabel), maar vormt een barrière voor de verontreinigende stoffen. Deze kunnen afhankelijk van het type scherm microbiologisch of chemisch worden afgebroken, of anders worden vastgehouden in het scherm.
     
    Toepassingsmogelijkheden reactieve schermen
     
    Reactieve schermen kunnen worden toegepast :
    • ofwel om de bron en de pluim van de verontreiniging te splitsen en daarmee de verspreiding van de verontreiniging te stoppen,
    • ofwel om het front van een pluim op te vangen, als de verontreiniging een kwetsbaar object bedreigt.
     
    Ook kan de verontreining gesaneerd worden door hem met een reeks van schermen in de pluim te segmenteren. Als een verontreiniging niet kan worden weggenomen wordt ook wel eens een scherm ingezet om hem in een andere, makkelijker afbreekbare vorm, om te zetten.
     
    Werking reactieve schermen
     
    De werking van de reactieve schermen is gebaseerd op biologische omzettingen, op neerslag van metaalzouten onder gereduceerde omstandigheden, of op fysieke verwijdering van de verontreiniging uit het grondwater door adsorptie aan organisch koolstof. In principe zijn voor alle mobiele verontreinigingen reactieve schermen beschikbaar. Welk scherm geschikt is kan worden vastgesteld aan de hand van de fysisch-chemische eigenschappen en de bekende afbraakmechanismen van de bepaalde stof(groep). Een overzicht van de mogelijkheden is samengevat in de toepassingstabel.
     
    Ontwerp en aanleg
     
    Voor het ontwerp van een scherm (afmetingen, verblijftijd, reactiviteit, duurzaamheid, dikte en de keuze van het reactief materiaal) moet rekening gehouden worden met verschillende processen en hoe deze op elkaar inwerken. In principe kunnen meerdere vaste reactieve materialen (zoals bijvoorbeeld ijzer) worden toegepast als dragermateriaal in een reactief scherm. Voor de uiteindelijke aanleg van het scherm zijn verschillende technieken beschikbaar. De gewenste diepte en dikte van het scherm hangen onder meer af van de grondwaterstroming en geohydrologische maatregelen. Om het grondwater gericht naar een reactieve zone te leiden wordt soms een funnel of trechter gemaakt van waterdichte schermen. Om de effectiviteit van het reactieve scherm na aanleg te bepalen dient een monitoring uitgevoerd te worden.
     
    Soorten schermen en nieuwe ontwikkelingen
     
    Een speciaal soort reactief scherm is het bioscherm. Hierbij wordt een strook van de natuurlijke bodem, loodrecht op de verspreidingsrichting van de grondwaterverontreiniging, geïnjecteerd met een reagens die de afbraak van verontreinigingen bewerkstelligt of vergroot. Nieuwe ontwikkelingen zijn o.a. injectie met nano-ijzer, elektrische bioschermen, combischermen en compostschermen. Ook worden reactive schermen steeds vaker toegepast om een verontreiniging daadwerkelijk te saneren.
     
    Referenties
     
    achtergrondinformatie en informatiebronnen
    Colofon
    ]]>     Adri Nipshagen Tue, 20 Oct 2009 12:05:43 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Reactieve schermen.aspx     Toxicologie en risico's van VOCl http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Toxicologie en risico's van VOCl.aspx Wiki-inhoud:
    De acute effecten van blootstelling aan VOCl zijn hartritmestoornissen, chemische longontsteking en -oedeem, nier- en leverschade en tijdelijke verstoring van het centraal zenuwstelsel. Chronische effecten van blootstelling aan VOCl-componenten zijn vorming van tumoren, huidontstekingen, verstoring van nier- en leverfunctie en blijvende verstoring van het centraal zenuwstelsel. Blootstelling aan VOCl met acute effecten als gevolg zal zelden het geval zijn bij bodemverontreiniging. Verspreidingsrisico's zijn de meest voorkomende risico's gerelateerd aan VOCl.
     
    Historisch perspectief toxicologie en bodemverontreiniging

    Toxicologie is de ‘kunde der vergiften’. De basis voor de moderne toxicologie werd in de 15e eeuw gelegd door Paracelsus. Van hem komt de uitspraak "dosis sola facit venenum", ofwel, het is de hoeveelheid van een stof (de dosis) die bepaalt of iets een vergif is. Zelfs water of keukenzout kan giftig zijn, als je er maar genoeg van binnen krijgt. Hoe kleiner de dosis waarbij vergiftigingsverschijnselen optreden hoe giftiger de stof. In geval van bodemverontreiniging is er onderscheid te maken in humane- en ecotoxicologie. Humane toxicologie is pas midden 19e eeuw als apart vakgebied ontstaan. Men had toen door dat er een verband bestond tussen ziekten en vervuiling van de omgeving. ‘Rotting’ van met name met menselijke uitwerpselen belaste bodem en de daaruit voortkomende ‘kwalijke dampen’ werden als oorzaak gezien van bepaalde ziekten. Dat was de enige bodemverontreiniging die men destijds (onder)kende. Toen aan het eind van de 19e eeuw werd ontdekt dat bacteriën in (drink)water de verwekkers van bepaalde ziekten zijn, verplaatste de aandacht zich naar ‘rottende’ waterveront reiniging. Hoewel bodemverontreiniging met anorganische en slecht af breekbare organische stoffen dus nauwelijks aandacht kreeg, had men al wel veel aandacht voor arbeidshygiëne. Men wist al van veel stoffen wat hun invloed was op de gezondheid van arbeiders, maar er was nauwelijks aandacht voor de risico’s van die stoffen voor het milieu. Dat milieuhygiënisch besef kwam pas na 1950, onder druk van diverse verenigingen die zich inzetten voor natuurbehoud. In die periode heeft het vakgebied ecotoxicologie ook vormgekregen.

    Humane effecten van blootstelling aan VOCl

    Het effect van blootstelling aan een stof kan worden onderscheiden in een acuut effect na een kortstondige blootstelling aan een hoge enkelvoudige dosis en een lange termijn of chronisch effect dat optreedt na blootstelling aan een relatief lage dosis gedurende langere tijd. Een belangrijke maat in de lange termijn effecten is het no observed effect level (NOEL). Onder dit concentratieniveau treden, voor zover waarneembaar, geen schadelijke effecten op. Bij blootstelling aan VOCl zal opname vooral plaatsvinden via de huid en door inademing.

    De acute effecten van blootstelling aan VOCl als PER, TRI, 1,1,1-TCA en 1,2-DCA zijn over het algemeen hartritmestoornissen, chemische longontsteking en -oedeem, nier- en leverschade en tijdelijke verstoring van het centraal zenuwstelsel. In dit laatste geval kan dit variëren van verwardheid tot bewusteloosheid. Hier speelt met name de inwerking op vetten en eiwitten van celmembranen een rol, het zijn immers oplosmiddelen! In principe zijn de gechloreerde ethenen en ethanen niet erg giftig, de LD50 (oraal rat) varieert van 0,7 g/kg voor 1,2-DCA tot 10,3 g/kg voor 1,1,1-TCA. Chronische effecten van blootstelling aan deze VOCl-componenten zijn huidontstekingen, verstoring van nier- en leverfunctie en blijvende verstoring van het centraal zenuwstelsel. In dit laatste geval wordt ook wel gesproken van het Organisch Psycho Syndroom (OPS), een in Nederland officieel nog niet erkende beroepsziekte van met name autospuiters en schilders.

    Een belangrijk chronisch effect van VOCl is de vorming van tumoren. VC is bewezen kankerverwekkend. Bovendien zijn de door de lever gevormde afbraakproducten van VC schadelijk voor DNA (genotoxisch). PER, TRI, TCA en 1,2-DCA zijn mogelijk kankerverwekkend voor de mens. Voor wat betreft PER zijn levertumoren vastgesteld bij de muis en leukemie bij de rat.
    Tijdens blootstelling aan PER komt het vrij snel in de bloedbaan terecht en verdeelt de stof zich over vetweefsel en lever. Ophoping in vetweefsel treedt niet op, van de opgenomen hoeveelheid PER verlaat circa 97% via uitademing het lichaam. De rest wordt door de lever omgezet in trichlooracetaat en trichloorethanol en via de nieren uitgescheiden. Over het algemeen geldt voor de gechloreerde ethenen en ethanen dat zij na blootstelling weer snel worden uitgescheiden via de longen en nieren, voor een deel door tussenkomst van de lever.

    Ecotoxicologische effecten van blootstelling aan VOCl

    Voor zover bekend zijn de meeste chloorethenen en -ethanen giftig voor waterorganismen. Bioaccumulatie treedt echter niet of nauwelijks op. Van effecten van VOCl op bodemorganismen is niet veel meer bekend dan dat deze stoffen bij bepaalde concentraties de redoxprocessen remmen. De stoffen hebben daarnaast bij hoge concentraties toxische effecten op micro-organismen in de bodem vanwege hun inwerking op de lipide (vet)structuur van de celmembranen. Per slot van rekening zijn het vetoplossende producten!

    Zie verder Bodemstress door bodemverontreinigingen

    Risico's blootstelling en verspreiding
     
    Blootstelling aan VOCL met acute effecten als gevolg zal zelden het geval zijn bij bodemverontreiniging. In de praktijk zou dit alleen komen tijdens saneringinswerkzaamheden, zoals bij een ontgraving. De regelgeving rond bodemsanering is van dien aard dat niet verwacht mag worden dat dit regelmatig voorkomt. Zintuigelijke waarneming (ruiken aan de opgeboorde grond) bij bodemonderzoek is niet meer toegestaan. Hier moet gebruik worden gemaakt van een olie-detectiepan of van een PID (Photo Ionisation Detector) voor het meten van vluchtige (gechloreerde) koolwaterstoffen. Blootstelling aan VOCl met chronische effecten zal vooral optreden als door uitdamping uit de bodem binnenluchtconcentraties ontstaan boven het toxicologisch maximaal Toelaatbare Concentratie Lucht (TCL). Dit is de concentratie waar beneden bij levenslange blootstelling gedurende 24 uur per dag, geen negatieve gezondsheidseffecten te verwachten zijn. Blootstelling is ook mogelijk tijdens het gebruik van drinkwater, als er vanwege permeatie van VOCl door kunststof waterleidingen VOCl in het drinkwater heeft kunnen komen.
     
    Met het ten behoeve van het nieuwe saneringscriterium (Wbb 2006) ontwikkelde rekenprogramma Scanscrit kunnen de humane, ecologische en verspreidingsrisico's van bodemverontreinigingen modelmatig worden bepaald. Het kan echter geen kwaad door middel van binnenluchtmetingen en zonodig bemonstering van kraanwater te bepalen wat de daadwerkelijke risico's zijn. Dit geeft vaak een realistischer beeld dan de berekeningen aangeven. Met behulp van de TRIADE benadering kan een ecologische risicobeoordeling van bodemverontreiniging worden uitgevoerd. Deze benadering bestaat uit chemische analyses, bioassays en biologische veldinventarisaties, waarmee de ecologische risico's kunnen worden beoordeeld op basis van actuele biologische effecten van verontreinigingen in het ecosysteem.

    In de VOCl tabel is voor enkele VOCl (voor zover bekend) de interventiewaarde, de MTR-humaan, TCL-waarde (binnenlucht), de HC-50 waarde en de signaalwaarde voor PE en PVC gegeven.
     
    VOCl Verspreidingsrisico's
     
    Verspreiding van VOCl-verontreiniging via het grondwater levert een aantal mogelijke risico's op:
    • Als het grondwater elders weer opkwelt en aan de oppervlakte komt kunnen VOCl-componenten door uitdamping onder woningen terechtkomen. Extra aandacht moet daarbij uitgaan naar de aanwezigheid van vinylchloride als onderweg reductieve dechlorering is opgetreden.
    • De verontreiniging kan terechtkomen in oppervlaktewater. Hier moet worden opgemerkt dat op het grensvlak van watervoerend pakket en oppervlaktewater mogelijk voor afbraak interessante redoxovergangen aanwezig zijn (van anaeroob naar aeroob) waardoor toch nog verdere natuurlijke afbraak plaats kan vinden.
    • De verontreiniging kan een bedreiging vormen voor ontrekkingsputten voor waterwinning of veedrenking. 

    Referenties en aanvullende informatie

    ]]>     Diane Zijderlaan Thu, 28 May 2009 13:47:37 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Toxicologie en risico's van VOCl.aspx     Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak (DOG) http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak (DOG).aspx Wiki-inhoud:
    De methode DOG, geeft handen en voeten aan het kiezen van het meest duurzame en breed gedragen scenario voor de (gebiedsgerichte) aanpak van verontreinigd grondwater [1]. De aanpak wordt gedefinieerd als het “in samenhang met boven- en ondergrondse functies en maatschappelijke belangen saneren/beheren van grondwaterverontreiniging in een bepaald afgebakend gebied”.
     
    De belangrijkste elementen van DOG zijn:
     
    Functies van het grondwater zijn leidend
     
    Het diepe grondwater kan verschillende functies hebben. Het kan bijvoorbeeld gebruikt worden als drinkwater, als irrigatiewater of voor het opwekken van energie. Een aantal functies vragen een minimale chemische kwaliteit van het grondwater. Om dit inzichtelijk te maken zijn door het RIVM functie-specifieke risicogrenswaarden afgeleid. Deze waarden geven aan wanneer een grondwatervolume geschikt is voor een functie. In de afweging tussen verschillende scenario’s voor de (gebiedsgerichte) aanpak van grondwaterverontreiniging wordt vergeleken wat het kost, of oplevert, om meer functies van het grondwater mogelijk te maken (ofwel, wat is het ons waard?).
     
    Draagvlak door goed begrip en eenvoud
     
    De gebiedsgerichte aanpak moet worden ondersteund door bewoners, bedrijven, gebruikers, bestuur en politiek. Dit betekent dat de verantwoording voor de keuze begrijpelijk moet zijn voor een brede groep, waarbij ook wederzijds begrip nodig is. Gebiedsprocessen zijn van nature al complex, maar worden vaak bemoeilijkt door nodeloos ingewikkelde instrumenten. Na een inventarisatie van instrumenten is in DOG gekozen voor een eenvoudige, robuuste werkwijze. Niet een multi-criteria analyse maar, in het verlengde van de oorspronkelijke ROSA methode, een afpel- of scheermesmethode waarbij stapsgewijs wordt toegewerkt naar de doorslaggevende argumenten voor een keuze. Het weglaten van minder belangrijke aspecten en weegfactoren leidt tot een toename van begrip en reductie van de invloed van aannamen. Uiteindelijk wordt dan voor iedereen duidelijk wat echt belangrijk is bij het kiezen van een scenario voor de gebiedsgerichte aanpak.
     
    Gebalanceerde set indicatoren voor duurzaamheid
     
    Om naast functies ook duurzaamheidsaspecten mee te kunnen nemen in de afweging geeft deze gids een basisset met duurzaamheidsindicatoren. Deze set betreft de minimale eis waaraan gedacht moet worden bij een duurzame aanpak. Andere meer locatiespecifieke indicatoren kunnen aan de basisset worden toegevoegd. Door zoveel als mogelijk uit te gaan van kwantificeerbare indicatoren is het maken een vergelijking tussen de verschillende scenario’s mogelijk.
     
    Scenariomatrix
     
    Voor de aanpak van een verontreiniging in het diepe grondwater zijn meerdere oplossingsrichtingen ofwel scenario’s mogelijk. Om de scenario’s onderling te vergelijken kan een scenariomatrix gebruikt worden waarin functies en duurzaamheidsindicatoren opgenomen zijn (zie figuur 1). Deze matrix maakt inzichtelijk welke functies het diepere grondwater bij de verschillende varianten kan vervullen en welke niet. Verder zijn hier de duurzaamheidsindicatoren zoveel mogelijk geconcretiseerd. Doordat de baten en lasten van de verschillende scenario’s in één oogopslag inzichtelijk zijn, ontstaat een helder overzicht dat de basis is voor het afwegingsproces.

    Figuur 1. Overzichtsmatrix scenario’s: effecten op functies en duurzaamheidsindicatoren.

    Een proces is alleen succesvol als het ook daadwerkelijk de uitvoeringsfase bereikt, de gestelde doelen haalt en er ook voldoende middelen zijn voor instandhouding van het beheer. Maar wat is er nodig voor een robuust en geslaagd proces? Wat zijn de succesfactoren? [1]. Tijdens workshops van het SKB-project DOG zijn deze factoren geïnventariseerd bij uiteenlopende partijen.
     
    Succesfactor 1: prioriteit en tastbare doelen
     

    Het opzetten en uitvoeren van gebiedsgericht grondwaterbeheer moet bij de betrokkenen (bijvoorbeeld probleemhebbers of de politiek) op de agenda staan; ze moeten een “sense of urgency” hebben en het belang zien van een aanpak van het grondwater. Het is daarom zaak om de doelen van de belanghebbenden zo tastbaar mogelijk te maken; het verbeteren van het imago, het voldoen aan verplichte milieu- en klimaatdoelstellingen, risicoreductie en/of het opheffen van stagnatie van ruimtelijke ontwikkelingen. Verder zal de gebiedsgerichte aanpak van verontreiniging meer prioriteit krijgen als deze doelen op korte termijn bereikt kunnen worden, bijvoorbeeld binnen een ambtstermijn van een bestuurder.

     
    Succesfactor 2: baten en financieel voordeel
     
    Een gebiedsgericht project kan alleen slagen als de deelnemende partijen ook daadwerkelijk voordeel hebben bij deelname. De baten worden bij voorkeur inzichtelijk gemaakt door middel van concrete getallen zoals kostenbesparing of vermindering van de CO2 uitstoot. Bij het optimaliseren van baten komt een ondernemersinsteek goed van pas. Een ondernemer denkt in kansen en mogelijkheden om de haalbaarheid en het rendement van de “business-case” te verhogen. Dat kan onder andere door efficiëntere technieken, “werk met werk maken”, fondswerving en -bundeling en/of het creëren van meervoudige functies. Hierbij is het belangrijk dat diegene die de kosten voor zijn of haar rekening neemt, hier later ook verdiensten uit zal halen.

     
    Succesfactor 3: duidelijke afspraken en verdeelsleutel
     
    Gebiedsgericht grondwaterbeheer is gebaat bij commitment van alle partijen. Dat kan alleen ontstaan als in een vroeg stadium duidelijke afspraken gemaakt worden. Denk hierbij aan afspraken over de te betrekken partijen, de onderlinge taken, het te volgen proces en de doelen van de samenwerking. Het helpt als sommige afspraken formeel worden vastgelegd. Denk hierbij aan het vroegtijdig vastleggen van samenwerking via een convenant of intentieverklaring en contractvorming. Verder is het zaak om in een zo vroeg mogelijk stadium heldere (reken)regels voor de verdeling van kosten en eventuele opbrengsten te maken (de financiële verdeelsleutel) èn na te denken over wie het uiteindelijke beheer op zich zal nemen. Een belangrijke vorm van een verdeelsleutel is een afkoopregeling.

     
    Succesfactor 4: helder proces
     
    Wil duurzaam grondwaterbeheer tot stand worden gebracht, dan moet er niet alleen aandacht besteed worden aan duurzame maatregelen en doelstellingen, maar juist ook aan een duurzaam proces. Een duidelijk denkkader en processchema zijn belangrijk voor de communicatie, het verkrijgen van draagvlak en om doelen te formuleren en te realiseren. In figuur 2 staan de belangrijkste processtappen schematisch weergegeven.

    Figuur 2. Processchema.

     
    Succesfactor 5: vrijwaring
     
    Het is van belang om ook één en ander te regelen omtrent het vervallen van aansprakelijkheden (finale kwijting). Eigenaren van bodemverontreinigingen zijn doorgaans pas bereid om te investeren in de afkoop voor een gebiedsgerichte aanpak als ze publiek én privaatrechtelijk gevrijwaard worden.

     
    Succesfactor 6: motivator
     
    Voor de voortgang van het proces is het nodig dat er een motivator bij het project betrokken is. Deze motivator geeft sturing aan de ontwikkeling van een integrale gebiedsgerichte aanpak en moet een bovensectorale visie waarborgen. Zijn of haar belangrijkste rol is echter het voortdurend aanjagen van het proces. De motivator kan overigens ook een trekkersgroep zijn die elkaar aanvult op benodigde karaktereigenschappen, inhoudelijke kennis, ervaring en invloed.

     

    Zie verder Gebiedsgericht beheer grondwaterverontreinigingen
     
    Literatuur
     
    1. DOG, een gids voor Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak van verontreinigd grondwater (ARCADIS, TAUW en RIVM in opdracht van SKB, oktober 2012)
    ]]> Adri Nipshagen, Erik de Vries Tue, 05 Mar 2013 13:25:05 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak (DOG).aspx VOCl in de bodem http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/VOCl in de bodem.aspx Wiki-inhoud:

    VOCl zijn Vluchtige OrganoChloor-verbindingen, ofwel vluchtige alifatische chloorkoolwaterstoffen. Ze kennen veel toepassingsmogelijkheden, met name als oplosmiddel of ontvettingsmiddel. Omdat ze zo veel gebruikt worden zijn er tot ruim tien jaar geleden veel locaties verontreinigd geraakt met deze stoffen. En dat is vervelend, want VOCl zijn in vergelijking met andere verontreinigingen relatief toxisch. Bovendien breken ze langzaam af, verspreiden ze zich gemakkelijk en zakt puur product door het hoge soortelijk gewicht vaak diep de bodem in. Om de risico's terug te dringen wordt een VOCl verontreiniging gesaneerd. Tegenwoordig zijn verscheidene technieken beschikbaar voor de verwijdering van VOCl verontreinigingen, de toe te passen techniek is afhankelijk van de locatie specifieke omstandigheden.

     

    Sanering van VOCl verontreinigingen

     

    Een met VOCl verontreinigde loctie kan gesaneerd worden met ontgravingen, met extractieve technieken en met in-situ afbraaktechnieken. Ook is natuurlijke afbraak van de VOCl verontreiniging mogelijk, waarbij micro organismen de VOCl-verontreinigingen omzetten.

    Tot in welke mate gesaneerd dient te worden is afhankelijk van het gebruik van de locatie. Hierbij worden de zogenoemde functiespecifieke risicogrenswaarden gehanteerd.

     

    Gebruik en risico´s van VOCl

     

    VOCl worden gebruikt als oplosmiddel en/of ontvettingsmiddel in de metaal- en galvanische-, de elektronische- en de grafische industrie, als reinigingsmiddel bij chemische wasserijen, als bestanddeel van PVC, en als hulpstof in de voedingsmiddelenindustrie. Ook in huis zijn VOCl vaak in omloop, bijvoorbeeld in printerinkt en verfverwijderaar.

     

    De risico's die VOCl met zich meebrengen zijn te onderscheiden in humane-, ecotoxicologische- en verspreidingsrisico's. Afhankelijk van de blootstelling aan VOCl kunnen acute (directe) of chronische (lange termijn) effecten optreden. Bij blootstelling door bodemverontreiniging treden de acute effecten overigens zelden op.

     

    Bodemonderzoek naar VOCl

     

    Welke saneringstechniek het best bruikbaar is hangt af van de locatie en verspreiding van de verontreiniging. Er dient dus altijd een gedegen bodemonderzoek plaats te vinden, dat zich met name richt op vragen als:

    • Is de verontreiniging goed beschikbaar of zit het in slecht doorlatende lagen?
    • Is de bron van de verontreiniging goed in beeld gebracht?
    • Is er puur product aanwezig, en waar dan?
    • Zijn de milieucondities gunstig voor natuurlijke afbraak, of kunnen deze gunstige milieucondities worden gecreëerd?

    Het bodemonderzoek kan bestaan uit dossieronderzoek, om uit te zoeken wat er precies in de bodem terecht is gekomen, hoeveel, en wanneer, metingen in het veld om de huidige stand van zaken te achterhalen, en modelonderzoek waarmee de mogelijke verspreidingsscenarios van de VOCl in de bodem beter ingeschat kunnen worden.

     

    Financiële aspecten van VOCl-sanering


    Voor een indicatie van de saneringskosten van een VOCl verontreiniging per saneringstechniek wordt verwezen naar de digitale Richtlijn beheer en herstel bodemkwaliteit. Ten aanzien van de kosten bestaan een aantal vuistregels en nuanceringen waarbij onderscheid gemaakt wordt in bronverwijderings- en pluimverwijderingstechnieken.


    Referenties

    Achtergrondinformatie en informatiebronnen

    Colofon
    ]]> Steven van Luipen Wed, 06 Feb 2008 16:03:44 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/VOCl in de bodem.aspx Gebiedsgerichte aanpak verontreinigd grondwater http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Gebiedsgerichte aanpak verontreinigd grondwater.aspx Wiki-inhoud:

    In de wiki verontreinigd grondwater komen de verschillende mogelijkheden voor het omgaan met dieper gelegen verontreinigd grondwater aan de orde. Vanuit een gebiedsgerichte benadering gaat het hierbij achtereenvolgens om:

    Deze wiki pagina behandeld de gebiedsgerichte aanpak.
     
    Probleemstelling

    Algemeen bekend zijn verontreinigingen in het grondwater die conform het wettelijke kader al lang moeten zijn gesaneerd of (met spoed) zouden moeten worden aangepakt. In de praktijk is er vaak niets gebeurt. Het gaat dan vaak om grootschalige, complexe diepsnijdende verontreinigingen ontstaan vanuit meerdere of een veelheid aan bronnen, die ook nog niet altijd in beeld zijn. Tot dusver werd er vanuit gegaan dat deze verontreinigingen aangepakt zouden worden in het kader van de Wet bodembescherming (Wbb). Dit is tot nu toe echter niet gebeurd en dit zal in de toekomst ook niet zo snel gebeuren. De Wbb biedt op dit moment onvoldoende aanknopingspunten om de situaties zoals hier bedoeld adequaat aan te pakken. Dit geldt overigens niet voor de verontreinigingen in de bovengrond. Maatschappelijke actoren hebben er vaak belang bij deze op te ruimen in het kader van ruimtelijke en economische dynamiek. Voor verontreinigingen in de ondergrond en het grondwater is dat veel minder het geval. Bovendien zijn saneringen van diepe grondwaterverontreinigingen relatief kostbaar. Daarnaast overstijgt een grote grondwaterverontreiniging al snel het individuele belang als deze zich in een groter gebied verspreidt en daarbij ook nog vermenging van verschillende verontreinigingen plaatsvindt. De laatste jaren is diepe grondwaterverontreiniging echter nadrukkelijker in beeld van de overheid gekomen. Dit komt door:

    • de toenemende hinder die deze veroorzaakt zoals bij geplande binnenstedelijke ontwikkelingsprojecten en op (grote) industrieterreinen (bemalingen, aanleg koude-warmte opslag), grondgebonden transacties, etc.;
    • de toenemende opgave van (integraal) waterbeheer in (ook) stedelijk gebied, waarbij bestrijding van wateroverlast, waterberging en beheer van piekafvoer (mede) vorm krijgen via het grondwatersysteem;
    • de Kaderrichtlijn Water / Grondwaterrichtlijn en met name het risico dat het grondwater in binnenstedelijke gebieden en op industrieterreinen aan de zogenoemde drempelwaarden c.q. aan het ‘prevent & limit’ -principe zou moeten gaan voldoen. Als dan ook nog een koppeling aan het Ruimtelijke Ordenings-instrumentarium plaatsvindt, zouden deze gebieden ‘totaal op slot gaan’. Door het ministerie van VROM wordt dit ten volle onderkend; het Ministerie zal ervoor zorgen dat dit niet het geval is;
    • de risico’s van grootschalige verontreinigingen voor de strategische grondwatervoorraden en voor de benutting van grondwater voor onder andere de drinkwatervoorziening;
    • de stagnatie van de aanpak van specifieke diepe en overlappende verontreinigingen.

    Omdat een gevalsgerichte en een clustergerichte aanpak (gezien oppervlakte van het gebied waarover het gaat, het aantal verontreinigingssituaties én het niet bekend zijn met alle verontreinigingen in dat gebied) niet meer werken, moet de problematiek op een andere manier worden benaderd. Een gebiedsgerichte aanpak kan dan een oplossing zijn.

    Indien in concrete situaties bovengenoemde kengetallen niet van toepassing zijn, is het raadzaam om eerst kennis te nemen van gevalsgerichte en clustergerichte aanpak.

    Doelen van een gebiedsgerichte aanpak

    Met een gebiedsgerichte aanpak willen we binnen een gedefinieerd gebied een adequaat beheer van (diep gelegen) verontreinigd grondwater realiseren. Dit met behoud van mogelijkheden om, afhankelijk van kansen die zich daarbij voordoen, te komen tot een gevalsgerichte of clustergerichte aanpak van verontreinigingen binnen het gebied. Deze gevals- of clusteraanpak vormt echter geen doel op zich, het gaat om het benutten van de kansen die zich vanuit het toekomstig gebruik (van de ondergrond) voordoen. Met een eventuele gevals- of clustergerichte aanpak kan in die situaties dan wel rekening kunnen worden gehouden met de omstandigheden van het aanwezige beheersregime voor het diepe grondwater. Dit zou bijvoorbeeld kunnen inhouden dat ‘de kraan’ niet volledig dicht hoeft te zijn of dat verontreinigingen zich binnen het beheersgebied nog (beperkt) mogen verspreiden. Het beheersgebied wordt om deze reden niet als ‘black-box’ beschouwd. Hierbinnen zal de situatie worden bewaakt, doormiddel van een goed doordacht monitoringssysteem.

    Voor de aanpak van verontreinigingen in de bovengrond blijft, ook binnen een gebiedsgerichte aanpak, de Wbb van kracht. Echter de aandacht zal zich daarbij primair richten op het in afdoende mate tegengaan van de aanwezige humane en ecologische risico’s. Het verspreidingsrisico wordt bij een gebiedsgerichte aanpak namelijk afgedekt binnen het beheersregime van het diepe grondwater.

    Gebiedsgerichte aanpak:

    • Saneren bronlocaties bovengrond (gefaseerd en gescheiden van ondergrond).
    • Gebiedsgericht beheer ondergrond a.g.v. bekende en onbekende verontreinigingen (kansen voor aanpak bekende grondwaterverontreinigingen benutten).
    • Monitoring gericht op beheer gebied en PoC’s erbinnen.

    Een voorbeeld van een gebiedsgerichte aanpak volgens dit principe betreft de gemeente Tilburg. Zie verder Gebiedsgerichte aanpak casus Tilburg

    Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak:

      De methode DOG, “Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak van verontreinigd grondwater”, geeft handen en voeten aan het kiezen van het meest duurzame en breed gedragen scenario voor de (gebiedsgerichte) aanpak van verontreinigd grondwater. Deze aanpak wordt gedefinieerd als het “in samenhang met boven- en ondergrondse functies en maatschappelijke belangen saneren/beheren van grondwaterverontreiniging in een bepaald afgebakend gebied”. De belangrijkste elementen zijn hierbij:
    • functies van het grondwater zijn leidend
    • Draagvlak door goed begrip en eenvoud
    • Gebalanceerde set indicatoren voor duurzaamheid

      • Zie verder Duurzaam Omgaan met de Gebiedsgerichte aanpak (DOG)

      Mogelijkheden vanuit het beleid

      Op dit moment is er nog geen sprake van vastgesteld beleid voor een gebiedsgerichte aanpak van verontreinigd grondwater. In de ‘Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse Bodemsanering 2007’ (MKBA) en in de ‘Toekomstagenda Milieu, voortgangsrapportage 2007’ wordt hiervan al wel melding gemaakt. Ook in de brief over het bodemsaneringsbeleid van januari 2008 aan de Tweede Kamer wordt de wenselijkheid hiervan toegelicht. Op dit moment gaat het dus voornamelijk om de vraag of er voldoende beleidsruimte aanwezig is om een gebiedsgerichte aanpak en daarmee gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater mogelijk te maken. Hierbij kunnen we vanuit drie invalshoeken naar de problematiek kijken. Dat zijn achtereenvolgens:

      • het bodemsaneringsbeleid;
      • het grondwaterbeleid en;
      • het ruimtelijke ordeningsbeleid.

      Zie verder Beleid gebiedsgerichte aanpak verontreinigd grondwater

      Mogelijkheden vanuit toekomstig wettelijk kader

      Vanuit beleidsoptiek kunnen we concluderen dat gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater primair binnen het waterkader (Waterwet, Kaderrichtlijn Water / Grondwaterrichtlijn) moet worden geregeld en dat de Wbb dit moet faciliteren. Hiertoe zijn aanpassingen van de Wbb noodzakelijk. Te denken valt hierbij aan:

      • het criterium met spoed saneren op basis van verspreidingsrisico’s. Dit criterium zou niet meer van toepassing hoeven te zijn op grondwaterverontreinigingen die binnen het gebied liggen waarvoor een grondwaterbeheersplan wordt opgesteld en de verspreiding binnen de gebiedsgrenzen blijft. Het criterium kan in mogelijk aangepaste vorm nog wel relevant zijn voor de bronsanering die immers onder de Wbb blijft vallen;
      • de Wbb-beschikkingen voor gevallen van verontreiniging gelegen binnen het gebied waarvoor het beheersplan geldt. De gebruikelijke beschikkingen zijn niet meer nodig als het beheer van het gebied met verontreinigd grondwater is vastgelegd in het genoemde plan en wettelijk is verankerd via (bijvoorbeeld) een Gemeentelijk (grond)waterplan en een vrijstelling in KRW/GWR-verband is geregeld.

      Een gebiedsgericht grondwaterbeheerplan kan in de toekomst worden verankerd in een bestemmingsplan voor het ordenen van de ondergrondse functies. Echter een alternatief hiervoor zou ook het waterkader kunnen zijn. Zo biedt het KRW-stroomgebiedsbeheersplan ook al een zeker ruimtelijk kader voor zo’n plan (begrenzing, doelstellingen, maatregelen, monitoring). Bovendien bestaat er nog nauwelijks ervaring met het vastleggen van dit type ondergrondse bestemmingen.

      Mogelijkheden vanuit belangen en ontwikkelingen

      Een van de aanleidingen voor gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater is de grootschaligheid en complexiteit van deze verontreinigingssituaties. De problematiek is zo groot dat het de individuele belangen ver te boven gaat. De zorg voor een adequaat beheer van deze grondwaterverontreinigingen is door allerlei ontwikkelingen veel meer een publiek belang geworden. Dit neemt echter niet weg dat vanuit lokale belangen bijdragen kunnen worden geleverd en vaak ook kunnen worden verlangd in het gebiedsgericht beheer. Het kan dan gaan om financiële bijdragen, bijvoorbeeld in de vorm van een afkoop, vanuit een betrokkenheid met de verontreinigingen in het grondwater van het te beheren gebied. Deze bijdragen staan dan los van de eventuele verplichtingen om binnen het kader van de Wbb tot sanering van verontreinigingen in de bovengrond te komen. Ook kan het gaan om bijdragen vanuit het belang van een nieuw gebruik van de bodem en/of de ondergrond. Het is belangrijk om zo veel mogelijk gebruik te maken van de kansen die de toekomstige inrichting of het gebruik van de bodem biedt, dan wel om de aanwezige potenties hiervoor zo goed mogelijk te benutten.

      Inhoudelijke uitwerking

      Het begiedsgericht beheer begint met het aanwijzen van het beheersgebied en het treffen van een beheersregime (‘basisvoorziening’), dat een minimaal noodzakelijke vorm van monitoring, rapportage en (risico)beheersmaatregelen inhoudt. Vervolgens wordt op basis van het actuele en potentiële verontreinigingsbeeld een monitoringsplan opgesteld rekening houdend met de in het belang van het beheer te onderscheiden zones en de daaraan gestelde eisen. Afhankelijk van de situatie in het gebied kunnen aanvullende maatregelen nodig zijn.

      Zie verder Inhoudelijke uitwerking gebiedsgerichte aanpak

      Organisatorisch kader

      In het voorgaande is al geconcludeerd dat de verantwoordelijkheid voor gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater het beste bij de betreffende gemeenten kan komen te liggen. In situaties waar sprake is van gemeentegrensoverschrijdende problematiek of van onvoldoende mogelijkheden binnen een gemeente ligt het voor de hand dat de Provincie en het Waterschap deze verantwoordelijkheid op zich nemen. Eigenaren/ beheerders van grotere bedrijventerreinen kunnen hierin een afgeleide rol vervullen. De met het beheer belaste overheden zullen voldoende beleidsruimte en adequate instrumenten moeten krijgen om deze verantwoordelijkheid te kunnen dragen. Dit betreft zowel bestuurlijk-juridische mogelijkheden alsook financieringsmogelijkheden.

      De wijze waarop Gemeenten c.q. Provincies / Waterschappen het feitelijk beheer organiseren kan variëren. Globaal kan worden uitgegaan van het stappenplan zoals in figuur 10 staat aangegeven. Ondanks dat de ervaring op dit moment slechts enkele stappen uit het stappenplan betreft, kan worden gesteld dat de totale doorlooptijd minimaal enige jaren, en in de meeste gevallen waarschijnlijk zelfs langer zal duren. Wellicht ten overvloede wordt vermeld dat samenwerking en ‘netwerksturing’ in het proces van groot belang is voor het slagen ervan. In de praktijk zal het gebiedsgerichte grondwaterbeheer verknoopt zijn met (tal van) andere belangen en daardoor betrokkenheid vragen van diverse publieke en private actoren. Een goede inbedding van het gebiedsgericht beheer in de ruimtelijke ordening is essentieel. Daarmee kan de basis worden gelegd voor een goede intersectorale afstemming binnen de gemeente, een goede afstemming met private partijen zoals bedrijven, terreineigenaren en ontwikkelaars en voor een nauwe samenwerking met de Provincie, het Waterschap en, als dat aan de orde is, het Drinkwaterbedrijf.

      Voor een in detail uitgewerkt stappenplan zie Verkennen van gebiedsgericht grondwaterbeheer in een stappenplan

      Financieel kader

      Onmiskenbaar zullen de totale kosten voor gebiedsgericht beheer aanzienlijk lager zijn dan de kosten uitgaande van de traditionele gevalsgerichte benadering. Dit geldt ook als daarbij de kosten voor de sanering van de bronlocaties in de bovengrond worden opgeteld.

      Onder de beheerskosten worden verstaan de totale uitvoeringskosten van het beheer, dus naast de installatiekosten en die van het beheer en onderhoud van het (monitoring)systeem ook de kosten voor planvorming, uitvoeringsvoorbereiding, monitoring en zonodig het treffen van maatregelen en voorzieningen. De kosten voor monitoring zullen zeer sterk afhankelijk zijn van het oppervlakte van het te beheren gebied en de te onderscheiden zones, waaraan eisen of voorwaarden worden gesteld. In Handreiking II ‘Gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater’ wordt aanbevolen het feitelijke beheer, waarmee een gemeente is belast, onder te brengen bij een daartoe geëigende beheersdienst of organisatie. Het beheer zou dan het beste kunnen worden bekostigd uit een begrotingsartikel bestemd voor beheer. Dit betekent wel een ontkoppeling van de uitgaven en inkomsten voor gebiedsgericht beheer. Als inkomstenbronnen om het beheer te kunnen financieren kan worden gedacht aan:

      • structurele middelen uit het eigen belastingdomein of gemeentefonds;
      • middelen vanuit ruimtelijke ontwikkeling;
      • middelen vanuit watertaken/diensten;
      • middelen vanuit bodemtaken/diensten;
      • middelen vanuit subsidies, e.d..

      Ook kan in bepaalde situaties nog worden gedacht aan subsidies vanuit de bedrijvenregeling, de cofinancieringsregeling, overige voor bepaalde categorieën terreinen getroffen financiële arrangementen en bijdragen vanuit getroffen afkoopregelingen met partijen die een betrokkenheid hebben met de verontreinigingssituatie.

      Implementatie

      Willen we er voor zorgen dat gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater in de praktijk ook zonder (juridische) problemen kan worden toegepast, dan is op een aantal punten aanpassing van de Wbb noodzakelijk. Het ministerie van VROM heeft de bereidheid uitgesproken de mogelijkheden hiervoor op korte termijn na te gaan.

      Daarnaast biedt de Grondwaterrichtlijn (GWR) goede aanknopingspunten om gebiedsgericht grondwaterbeheer op een transparante manier te verankeren. Dit zou als volgt vorm kunnen krijgen.

      • De betreffende gebieden begrenzen.
      • De betreffende gebieden opnemen op een lijst van vrijstellingen van ‘prevent en limit’ maatregelen (exemptions) op basis van GWR artikel 6, lid 3 onder punt e..
      • Het beheer van deze gebieden vormgeven mede in aansluiting op de vereisten van de GWR. Dit betekent onder andere:
      • Onderbouwd aangeven hoe je in de betreffende gebieden opereert en waarom (van belang omdat de GWR een inventaris vereist, daar waar een beroep wordt gedaan op exemptions op basis van GWR artikel 6, lid 3).
      • Onderbouwd aangeven hoe de monitoring in de betreffende gebieden plaatsvindt (van belang gezien GWR artikel 5, lid 5 over specifieke trendbeoordelingen van verontreinigings-pluimen en GWR artikel 6, lid 3 dat zegt dat er alleen een beroep op exemptions mag worden gedaan als er sprake is van een passende monitoring).

      Artikel 6, lid 3 zegt dat maatregelen om de (verdere) inbreng van verontreinigende stoffen te voorkomen of te beperken achterwege kunnen blijven, indien het gaat om de (verdere) inbreng van stoffen waarbij de bevoegde autoriteiten menen dat deze inbreng technisch niet te voorkomen of te beperken is zonder gebruik te maken van: (i) maatregelen die het risico voor mens en milieu als geheel vergroten, of (ii) onevenredig kostbare maatregelen om hoeveelheden verontreinigende stoffen uit een verontreinigde bodem of de ondergrond te verwijderen of om anderszins te zorgen dat inzijging daarvan kan worden beheerst.

      In het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) zijn afspraken gemaakt over de taken van de verschillende overheden om de wateropgave in beeld te brengen en te realiseren, over de instrumenten die daarbij gebruikt kunnen worden en over de afstemming en tijdsplanning ter zake. Weliswaar heeft het NBW in eerste instantie een kwantiteitsinvalshoek en is het tamelijk sterk gericht op oppervlaktewater, maar in het stedelijk gebied is er vaak sprake van een sterke verwevenheid tussen kwantiteit en kwaliteit en tussen oppervlaktewater en grondwater. Dit is zeker het geval als gemeenten ambitieuze doelstellingen met betrekking tot duurzaam waterbeheer en duurzaam energiebeheer (met betrekking tot bodemenergie) hebben vastgesteld. In deze situaties kan geïntegreerd waterbeheer ook niet meer los gezien worden van allerlei andere sectorale belangen.

      Communicatie en draagvlak

      Gebiedsgericht beheer van verontreinigd grondwater bevindt zich nog in de beleidsvoorbereidende fase. De noodzaak voor gebiedsgericht beheer wordt bij het Rijk en een aantal voorlopers onderkend, maar is zeker nog niet ingeburgerd. De ontwikkeling ervan vindt tot op heden in hoofdzaak plaats vanuit de bodeminvalshoek. Daarnaast zijn ook de weerstanden tegen gebiedsgericht beheer in de bodemsector zelf te vinden. Dit onder andere omdat de sector is opgegroeid en volwassen is geworden met een gevalsgerichte aanpak. Om bekendheid te geven aan de kansen voor, en de mogelijkheden van gebiedsgericht grondwaterbeheer en om eventuele weerstanden vroegtijdig te overwinnen is het belangrijk om een gerichte communicatiestrategie te ontwikkelen en om deze al direct bij de start van een project in te zetten.

      Voor een overzichtstabel van de verschillende aanpakken zie Overzichtstabel gevals-, cluster-, en gebiedsgerichte aanpak
      Zie verder Gebiedsgericht beheer grondwaterverontreinigingen

      Referenties en aanvullende informatie

    ]]> Adri Nipshagen Fri, 13 Nov 2009 13:47:41 GMT http://www.soilpedia.nl/Wikipaginas/Gebiedsgerichte aanpak verontreinigd grondwater.aspx